بازآرایی زنجیره فولاد با یک پروژه معدنی / کنسانتره بهاباد و معادله جدید بهره‌وری در چادرملو

تیتر۲۰ - تحول‌های بزرگ صنعتی از جایی آغاز می‌شوند که داده‌های سختِ تولید و سرمایه‌گذاری با نگاه راهبردی به آینده گره می‌خورند.  

«پروژه کنسانتره آهن بهاباد» را می‌توان نمونه‌ای از چنین نقطه تلاقی دانست؛ جایی که یک واحد فرآوری معدنی، فراتر از یک کارخانه جدید، به ابزار بازآرایی زنجیره ارزش فولاد برای «چادرملو» تبدیل شده است.

ظرفیت یک میلیون تنی کنسانتره، سرمایه‌گذاری چند هزار میلیارد تومانی و پیوند آن با راهبردهای اکتشاف و توسعه، تصویری از صنعتی ارائه می‌دهد که تلاش دارد میان بهره‌وری، توسعه منطقه‌ای و امنیت مواد اولیه تعادل برقرار کند.

حلقه‌ای برای بازتعریف امنیت مواد اولیه

پروژه کنسانتره آهن بهاباد در شرق استان یزد، تنها یک واحد فرآوری سنگ‌آهن نیست؛ بلکه حلقه‌ای راهبردی در معماری جدید زنجیره تولید چادرملو به شمار می‌آید.

ظرفیت اسمی یک میلیون تن کنسانتره در سال، در نگاه نخست یک عدد تولیدی است، اما زمانی که امکان افزایش آن تا ۱.۳ میلیون تن در نظر گرفته شود، معنای واقعی آن آشکار می‌شود؛ یعنی قابلیت رشد حدود ۳۰ درصدی ظرفیت بدون نیاز به ایجاد زیرساختی کاملا جدید.

چنین انعطافی در طراحی صنعتی، نشانه‌ای از نگاه بهره‌ورانه به سرمایه‌گذاری معدنی است. سنگ‌آهن مگنتیتی استخراج‌شده پس از عبور از مدارهای فرآوری تر و جدایش مغناطیسی چندمرحله‌ای به کنسانتره‌ای با عیار بالاتر از ۶۷ درصد تبدیل می‌شود؛ سطحی از خلوص که برای خوراک گندله‌سازی و ادامه مسیر تولید فولاد اهمیت حیاتی دارد.

هر واحد افزایش عیار، در عمل به معنای کاهش مصرف انرژی و مواد در مراحل بعدی زنجیره فولاد است و همین موضوع ارزش اقتصادی این پروژه را چند برابر می‌کند.

فرآوری به استراتژی تبدیل می‌شود

سرمایه‌گذاری حدود ۵ هزار و ۲۵۰ میلیارد تومانی در این پروژه، شامل حدود ۷۵۰ میلیارد تومان منابع ریالی و ۳۰ میلیون یورو سرمایه ارزی، نشان می‌دهد نگاه توسعه‌ای چادرملو محدود به افزایش استخراج خام باقی نمانده است.

تمرکز بر فرآوری با فناوری‌های جدایش پیشرفته و مدیریت علمی باطله‌ها، الگوی حرکت صنعت معدن به سمت بهره‌وری بالاتر را ترسیم می‌کند.

مدیریت اصولی باطله‌ها در این کارخانه تنها یک الزام زیست‌محیطی نیست؛ بلکه بخشی از اقتصاد تولید محسوب می‌شود. کاهش هدررفت مواد معدنی، افزایش بازیابی فلز و کنترل اثرات محیطی، سه متغیری هستند که به صورت هم‌زمان بهبود می‌یابند.

چنین رویکردی نشان می‌دهد توسعه معدنی می‌تواند همراه با حفاظت از منابع طبیعی پیش برود و صنعت را از الگوی استخراج صرف به الگوی «فرآوری هوشمند» منتقل کند.

اشتغال مستقیم حدود ۱۵۰ نفر در فاز نخست پروژه نیز باید در مقیاس محلی تحلیل شود. صنایع معدنی به طورمعمول «اثرات ضربه‌ای» بر اقتصاد مناطق کم‌برخوردار دارند؛ زیرا هر شغل مستقیم در معدن و صنایع معدنی می‌تواند چندین فرصت شغلی غیرمستقیم در خدمات، حمل‌ونقل و صنایع پایین‌دستی ایجاد کند.

بهاباد از این منظر به نقطه‌ای تبدیل می‌شود که پیوند معدن با اقتصاد منطقه‌ای را تقویت می‌کند.

معماری یک زنجیره فولاد یکپارچه

نقش چادرملو در زنجیره فولاد کشور طی سال‌های اخیر به شکل قابل توجهی گسترش یافته است. سهم ۱۳ درصدی از تولید کنسانتره، ۱۰ درصدی از آهن اسفنجی، ۷ درصدی از گندله و ۶ درصدی از شمش فولاد کشور نشان می‌دهد این شرکت تنها یک تولیدکننده ماده معدنی نیست، بلکه در چند حلقه از زنجیره ارزش فولاد حضور فعال دارد.

آمار تولید چهارماهه ۱۴۰۴ نیز همین روند را تایید می‌کند. رشد ۱۳ درصدی فروش کنسانتره، افزایش ۹۲ درصدی فروش گندله و جهش ۱۰۰ درصدی فروش آهن اسفنجی نسبت به دوره مشابه، نشانه‌ای از تغییرتوزان تولید در مسیر ارزش افزوده بیشتر است.

رشد صددرصدی در آهن اسفنجی یعنی حجم فروش این محصول دو برابر شده و چنین جهشی به طورمعمول تنها در شرایطی رخ می‌دهد که زیرساخت مواد اولیه و انرژی با دقت مدیریت شده باشد.

تولید حدود ۴۱۷ هزار تن شمش فولادی طی چهار ماه نخست سال و کسب سهم ۱۸ درصدی از بازار داخلی، جایگاه چادرملو را در رأس تامین‌کنندگان شمش کشور قرار داده است.

چنین جایگاهی بدون دسترسی پایدار به کنسانتره و گندله قابل تصور نیست. به همین دلیل، پروژه‌ای مانند کارخانه کنسانتره بهاباد در عمل به عنوان پشتوانه پایداری تولید فولاد این مجموعه عمل می‌کند.

پیوند اکتشاف، فرآوری و سرمایه‌گذاری

راهبرد توسعه چادرملو تنها به یک کارخانه جدید محدود نمی‌شود. آغاز بهره‌برداری از معدن آریز با ذخیره احتمالی ۵۰ میلیون تن و برنامه استخراج ۲۸ میلیون تن در فاز نخست، در کنار شروع فعالیت در آنومالی A10 با ذخیره احتمالی ۴۰ میلیون تن، نشان می‌دهد مسیر توسعه از مرحله اکتشاف تا فرآوری به صورت یکپارچه طراحی شده است.

افزایش دسترسی به ذخایر معدنی جدید، در کنار احداث واحدهای فرآوری مانند کنسانتره بهاباد، نوعی تعادل میان استخراج و ارزش افزوده ایجاد می‌کند.

چنین مدلی مانع از آن می‌شود که افزایش استخراج بدون توسعه ظرفیت فرآوری صورت گیرد؛ وضعیتی که در بسیاری از اقتصادهای معدنی به اتلاف منابع منجر شده است.

چادرملو با ترکیب توسعه معادن، افزایش ظرفیت فرآوری، سرمایه‌گذاری در نیروگاه و حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، الگویی از توسعه متوازن در بخش معدن ارائه می‌دهد.

کارخانه کنسانتره بهاباد در این میان نقش یک قطعه کلیدی را ایفا می‌کند؛ قطعه‌ای که امنیت مواد اولیه، بهره‌وری صنعتی و توسعه منطقه‌ای را به یکدیگر متصل کرده و تصویری از آینده‌ای ارائه می‌دهد که در آن معدن نه فقط محل استخراج، بلکه مرکز تولید ارزش صنعتی محسوب می‌شود.