بانک تجارت در ۱۴۰۵: شتاب‌دهی به رشد با اهرم کارمزد 

تیتر 20 - صورت‌های مالی بانک تجارت در سال گذشته، بیانگر تغییر ریل درآمدی از بانکداری سنتیِ متکی بر سود تسهیلات به‌سمت بانکداری خدمات‌محور و کارمزدگرا بوده است. ثبت بیش از ۶۰۹ هزار میلیارد ریال خالص درآمد و ربودن گوی سبقت در حوزه درآمدهای کارمزدی، نشانه‌ تغییر کیفیت سودآوری و تحول در مدل کسب‌وکار است.

جهش کارمزدها، موتور جدید خلق ارزش
در سال گذشته، خالص درآمدهای کارمزدی بانک تجارت با رشد ۶۳ درصدی به ۳۲۵ هزار میلیارد ریال رسید که بالغ بر نیمی از خالص درآمد بانک را شکل می‌دهد. همزمان، سهم درآمدهای کارمزدی از ترکیب درآمدهای عملیاتی از ۱۷ به ۲۱ درصد افزایش یافت. این تغییر ترکیب، از نگاه تحلیلی بسیار مهم‌تر از رشد عددی است، زیرا نشان می‌دهد وزن درآمدهای غیرمشاع، در حال افزایش و وابستگی به درآمدهای مشاع مانند سود تسهیلات، در حال کاهش است.

در ادبیات بانکی، درآمد کارمزدی به‌دلیل عدم نیاز به تخصیص سنگین منابع، ریسک نکول پایین و سرمایه‌بری کمتر، از درآمدهای باکیفیت محسوب می‌شود. افزایش سهم آنها، به‌معنای بهبود کیفیت سود و کاهش نوسان‌پذیری آن است و برای سهامداران در شرایط تلاطم اقتصادی اهمیت دوچندان دارد.

تراز عملیاتی مثبت، نشانه تغییر ساختاری
جمع درآمدهای عملیاتی بانک در سال 1404، رشد ۲۵ درصدی داشت و در مقابل، هزینه‌های عملیاتی، ۲۸ درصد افزایش یافت. برآیند این دو، ثبت خالص درآمد عملیاتی بیش از ۶۰۹ هزار میلیارد ریال و تحقق تراز عملیاتی مثبت ۵۲ درصدی بود.

این ارقام نشان می‌دهد بانک تجارت، علی‌رغم فشار هزینه‌ها، با اتکا به رشد درآمدهای پایدار، حاشیه عملیاتی خود را تقویت کرده و به تعبیری، رشد کارمزدها، نقش ضربه‌گیر را در برابر افزایش هزینه‌ها ایفا کرده است.

عبور از بانکداری وام‌محور
افزایش سهم کارمزدها از ۱۷ به ۲۱ درصد، بیانگر تغییر پارادایم است. در مدل جدید، بانک علاوه بر اعطای وام، ارائه‌دهنده طیف وسیعی از خدمات مالی دیجیتال، اعتباری و ارزی است. این دستاورد چند پیام مهم دارد. اولین نکته، تعمیق رابطه با مشتریان است، زیرا رشد کارمزد بدون افزایش تراکنش، خدمات دیجیتال و تعامل مستمر با مشتری ممکن نیست. نکته بعدی، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی و فاصله گرفتن بانک از تک‌محصولی بودن است. همچنین کاهش حساسیت به نرخ سود، نکته سوم رشد درآمدهای کارمزدی است، زیرا این درآمدها، کمتر از سیاست‌های نرخ بهره تأثیر می‌پذیرند.

در این راستا، بانک‌های بزرگ مانند JPMorgan یا HSBC و نیز برخی بانک‌های منطقه‌ای، بعضاً تا حدود 50 درصد درآمدشان را از محل کارمزد و خدمات غیرمشاع کسب می‌کنند. سهم ۲۱ درصدی بانک تجارت، اگرچه هنوز با استاندارد بانک‌های پیشرو فاصله دارد، اما روند افزایشی آن نشان می‌دهد حرکت در مسیری آغاز شده که به بانکداری کم‌ریسک‌تر و پایدارتر منتهی می‌شود.

پیوند رشد کارمزد با جهش سپرده‌ها
مانده سپرده‌های بانک تجارت در سال قبل، ۶۰ درصد رشد داشته است. در این میان، رشد ۹۱ درصدی سپرده‌های ارزی قابل‌توجه است و نشانه افزایش اعتماد و اطمینان مشتریان به بانک در فضای بی‌ثبات اقتصادی تلقی می‌شود.

این رشد سپرده‌ به‌خاطر افزایش تراکنش‌ها و خدمات ارزی از یک‌سو و و گسترش فعالیت‌های اعتباری و صدور ضمانت‌نامه‌ها، از سوی دیگر، تأثیرات مستقیم بر درآمدهای کارمزدی دارد. به بیان دیگر، تقویت پایه منابع، بستر لازم برای توسعه خدمات کارمزدی را فراهم کرده است.

رشد تسهیلات، مکمل کارمزد
آمارها نشان می‌دهد مانده تسهیلات و اعتبارات بانک تجارت نیز در سال قبل، ۵۴ درصد افزایش یافته است. ترکیب ۳۲ درصدی مرابحه، ۲۹ درصدی تسهیلات ارزی و ۱۰ درصدی قرض‌الحسنه نشان می‌دهد بانک، تلاش کرده سبدی متنوع از ابزارهای تأمین مالی ارائه دهد.

بااین‌حال، نکته کلیدی اینجاست که رشد اعتباری، در کنار رشد کارمزدی رخ داده و مکمل آن است نه جایگزین آن. در مدل سنتی، افزایش سودآوری، عمدتاً از محل گسترش ترازنامه و اعطای تسهیلات حاصل می‌شد که سرمایه‌بر و پرریسک است. اکنون بانک تجارت، رشد اعتباری و رشد درآمدهای کم‌ریسک‌تر را همزمان تجربه کرده است.

کاهش ۲۲ درصدی هزینه‌های مالی در کنار رشد درآمد اوراق بدهی نیز نشان می‌دهد بانک تجارت در مدیریت ساختار مالی فعال بوده است. این تنوع درآمدی، به‌ویژه در سالی سرشار از نوسان بازار، اهمیت مضاعف دارد. هرچه منابع درآمدی، متنوع‌تر باشند، ریسک تمرکز کاهش می‌یابد و ثبات سود تقویت می‌شود.

اهمیت درآمد کارمزدی در سال ۱۴۰۵
سال ۱۴۰۵ با شرایط ویژه اقتصادی، ناشی از جنگ و تحریم همراه است. در این وضعیت، ممکن است تقاضای تسهیلات، نوسانی باشد، ریسک اعتباری افزایش یابد و هزینه تجهیز منابع، بالا باقی بماند.

در این فضا، سهم بالاتر درآمدهای کارمزدی، به‌معنای وجود جریان درآمدی پایدار و کم‌ریسک است که کمتر از چرخه‌های اقتصادی آسیب می‌بیند. خدمات پرداخت، بانکداری دیجیتال، کارمزدهای ارزی و خدمات اعتباری، در دوره رکود نیز ادامه دارند.

از این منظر، رشد ۶۳ درصدی کارمزد در سال گذشته، سپر حفاظتی بانک در سال جاری محسوب می‌شود. هرچه سهم درآمد غیرمشاع افزایش یابد، تاب‌آوری بانک در برابر شوک‌های بیرونی، بیشتر خواهد شد.

پالس ویژه به سهامداران و بازار سرمایه
بازار سرمایه به کیفیت سود، بیش از کمیت توجه می‌کند. وقتی بیش از 50 درصد خالص درآمد بانک از محل کارمزد تأمین می‌شود و تراز عملیاتی به ۵۲ درصد می‌رسد، بدین معناست که سودآوری، پایدارتر شده است. این موضوع می‌تواند در میان‌مدت به بهبود ارزش‌گذاری سهم و کاهش ریسک ادراک‌شده توسط سرمایه‌گذاران منجر شود.

عملکرد بانک تجارت، بیانگر عبور از بانکداری سنتی و حرکت به سمت بانکداری خدمات‌محور است. رشد چشمگیر درآمدهای کارمزدی، افزایش سهم آنها در ترکیب عملیاتی، ثبت تراز مثبت بالا، جهش ۶۰ درصدی سپرده‌ها و مدیریت هزینه‌ها، همگی اجزای یک تصویر واحد، یعنی تغییر ساختار سودآوری به نفع درآمدهای پایدارتر هستند.

پیام اصلی تحولات یادشده آن است که بانک تجارت، به‌دنبال ایجاد مدل مقاوم‌تر برای سال‌های پیش‌رو است که در آن ثبات، تنوع درآمدی و اتکا به خدمات نوین مالی، جایگزین وابستگی صرف به تسهیلات شده است. این الگو، در شرایط ویژه سال ۱۴۰۵، با تمام بحران‌ها و چالش‌ها، مزیت رقابتی تعیین‌کننده‌ای برای این بانک بزرگ بورسی است.