ایریتک در دوراهی بقا و تحول/ توسعه‌ای که در تله منابع انسانی و فناوری گرفتار شد

تیتر 20 - شرکت بین ‌المللی مهندسی ایران (ایریتک)، به ‌عنوان یکی از باسابقه ‌ترین پیمانکاران صنعتی کشور، سال ‌ها نقش مهمی در طراحی و اجرای پروژه‌ های بزرگ در حوزه معدن، فولاد و زیرساخت ‌های صنعتی داشته است. با این حال، بررسی روند عملکرد این شرکت در سال ‌های اخیر نشان می ‌دهد که ایریتک با مجموعه ‌ای از چالش‌ های انباشته و ساختاری رو به‌ رو است، چالش ‌هایی که از چالش منابع انسانی متخصص آغاز می ‌شود و تا ضعف در توسعه فناوری‌ های نوین امتداد پیدا می‌ کند.

یکی از جدی ‌ترین مسائل پیش ‌روی ایریتک، فرسایش تدریجی سرمایه انسانی متخصص است. در سال‌ های گذشته، تمرکز سازمان بر اجرای پروژه ‌های مقطعی و نبود یک سیاست پایدار برای نگهداشت نیروهای کلیدی، باعث شده بخشی از نیروهای متخصص یا از شرکت خارج شوند یا به پروژه ‌های دیگر مهاجرت کنند. نتیجه این روند، شکل‌گیری نوعی «گسست دانشی» در درون سازمان بوده است، گسستی که به گفته برخی تحلیلگران، توان انتقال تجربه‌ های فنی میان نسل ‌های مختلف مهندسی را به‌ طور محسوس کاهش داده است.

در ساختار فعلی، ایریتک همچنان تا حد زیادی به چرخه پروژه ‌های دولتی وابسته است، مدلی که اگرچه در کوتاه‌ مدت امکان بقا ایجاد می ‌کند، اما در بلندمدت مانع از شکل‌ گیری یک نظام پایدار توسعه منابع انسانی می ‌شود. در چنین شرایطی، هر پروژه به‌جای اینکه حلقه ‌ای از یک زنجیره دانشی باشد، به یک واحد مستقل و کم ‌اتصال به پروژه‌ های قبلی تبدیل می ‌شود. این مسئله در نهایت به تضعیف حافظه سازمانی و کاهش بهره‌ وری مهندسی منجر شده است.

در کنار بحران منابع انسانی، مسئله مهم ‌تر، عقب ‌ماندگی نسبی ایریتک در حوزه فناوری ‌های نوین اکتشاف و دیجیتالی ‌سازی صنعت معدن است. در حالی که شرکت ‌های پیشرو جهانی به ‌طور گسترده از فناوری ‌هایی مانند سنجش‌ از‌ دور، مدل ‌سازی سه‌ بعدی ذخایر، تحلیل داده ‌های ژئوفیزیکی مبتنی بر هوش مصنوعی و سیستم‌ های داده ‌محور اکتشاف استفاده می ‌کنند، نقش ایریتک در این تحول فناورانه هنوز محدود و پروژه‌ محور باقی مانده است.

گزارش ‌های بین‌المللی از جمله مطالعات منتشرشده توسط International Energy Agency (IEA) تأکید می ‌کنند که آینده صنعت معدن به ‌طور مستقیم به دیجیتالی ‌سازی زنجیره اکتشاف و استخراج وابسته است. با این حال، فاصله میان استانداردهای جهانی و ظرفیت اجرایی شرکت‌ های پیمانکاری در برخی کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، همچنان قابل توجه است، فاصله ‌ای که در مورد ایریتک نیز به‌وضوح دیده می ‌شود.

نکته مهم آن است که این عقب‌ ماندگی تنها فناورانه نیست، بلکه به نوعی ساختاری و مدیریتی نیز بازمی‌ گردد. در نبود سرمایه ‌گذاری هدفمند در تحقیق و توسعه (R&D)، فناوری در سطح اجرای پروژه باقی مانده و به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل نشده است. در نتیجه، ایریتک در بسیاری از پروژه‌ ها بیشتر نقش مجری مهندسی را ایفا می‌ کند تا بازیگر توسعه فناوری.

با وجود این چالش ‌ها، ایریتک همچنان از مزیت تجربه تاریخی در اجرای پروژه‌ های بزرگ برخوردار است، مزیتی که در صورت بازطراحی ساختار سازمانی می‌تواند به یک دارایی استراتژیک تبدیل شود. اما کارشناسان هشدار می ‌دهند که بدون اصلاح جدی در دو محور «مدیریت منابع انسانی» و «سرمایه ‌گذاری فناورانه»، این مزیت به‌تدریج کارکرد رقابتی خود را از دست خواهد داد.

تجربه جهانی نیز نشان می ‌دهد شرکت ‌های موفق در حوزه مهندسی و معدن، آن‌ هایی بوده ‌اند که هم‌زمان بر توسعه نیروی انسانی و نوسازی فناوری تمرکز کرده‌اند. بر اساس گزارشبانک جهانی ، شرکت ‌هایی که سهم قابل توجهی از درآمد خود را به آموزش تخصصی و توسعه ابزارهای دیجیتال اختصاص داده ‌اند، توانسته ‌اند جایگاه پایدار خود را در زنجیره ارزش جهانی حفظ کنند، الگویی که در غیاب آن، خطر حاشیه ‌نشینی برای شرکت ‌های پیمانکاری افزایش پیدا می کند. 

در نهایت می‌توان گفت ایریتک در یک نقطه حساس و تعیین‌کننده قرار دارد، نقطه ‌ای که در آن ادامه مسیر گذشته می‌ تواند به تعمیق عقب‌ ماندگی منجر شود  و در مقابل، اصلاح ساختار منابع انسانی و حرکت جدی به سمت فناوری ‌های نوین می ‌تواند مسیر آن را به‌طور کامل بازتعریف کند. آینده این شرکت بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌ های ساختاری امروز آن وابسته است.