بیمه دی چگونه حلقه مفقوده بانک و تولید را تکمیل می‌کند؟

تیتر 20- هرچند مقوله اعتماد در بیمه، غالباً با پرداخت خسارت سنجیده می‌شود، اما در اقتصاد امروز، موضوع، فراتر از این است.  در حال حاضر، بنگاه‌های اقتصادی به نهادی نیاز دارند که «اعتبار» آنها را نیز تضمین کند. بر این اساس، اعلام مدیرعامل بیمه دی مبنی بر دریافت موافقت اصولی برای راه‌اندازی نخستین صندوق غیردولتی تضمین با همکاری دو بانک را می‌توان حرکت یک شرکت بیمه به‌سمت ایفای نقشی ورای بیمه‌گری سنتی ارزیابی کرد.
اگر بیمه را سپر حفاظت از دارایی‌ها بدانیم، صندوق تضمین، پل عبور از کمبود وثیقه و محدودیت‌های تامین مالی است که در صورت طراحی صحیح، فاصله میان بنگاه‌های کوچک و متوسط با منابع مالی را کوتاه‌تر می‌کند.

صندوق تضمین، بیمه‌ای برای اعتبار
صندوق تضمین، یک نهاد مالی است که به‌جای پرداخت مستقیم تسهیلات، بازپرداخت تعهدات مالی متقاضی را برای بانک یا مؤسسه مالی تضمین می‌کند. به تعبیر دیگر، اگر یک بنگاه اقتصادی برای دریافت تسهیلات، وثیقه کافی نداشته باشد، صندوق می‌تواند بخشی از ریسک نکول را برعهده گیرد و مسیر تأمین مالی را هموار کند. در واقع، صندوق تضمین، جایگزین بانک یا بیمه نیست، بلکه واسطه‌ افزایش اعتماد بین این دو است.

تفاوت مهم این سازوکار با فعالیت رایج شرکت‌های بیمه در همین موضوع نهفته است. بیمه‌گر معمولاً خسارت ناشی از وقوع یک حادثه را جبران می‌کند، اما صندوق تضمین، پیش از وقوع بحران وارد عمل می‌شود و با تضمین تعهدات، امکان شکل‌گیری معامله یا تأمین مالی را فراهم می‌کند. در اینجا، موضوع، ایجاد امکان‌ تأمین مالی است نه جبران زیان.

چرا بیمه دی به این حوزه وارد شد؟
اظهارات اخیر مدیرعامل بیمه دی در نشست شورای مدیران این شرکت نشان می‌دهد این صندوق قرار است با تمرکز بر حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط فعالیت کند. این انتخاب، اتفاقی نیست.

در اقتصاد ایران، یکی از مهم‌ترین موانع رشد شرکت‌های کوچک و متوسط، کمبود وثیقه‌های موردقبول بانک‌هاست. بسیاری از بنگاه‌ها از نظر اقتصادی، توان بازپرداخت تسهیلات را دارند، اما به‌دلیل نداشتن دارایی قابل‌توثیق، از چرخه تأمین مالی حذف می‌شوند. در این شرایط، صندوق تضمین می‌تواند حلقه مفقوده بانک، بیمه و تولید باشد. 

همکاری همزمان بیمه دی با دو بانک نشان می‌دهد طراحی این ابزار از ابتدا بر پایه هم‌افزایی صنعت بیمه و شبکه بانکی شکل گرفته است. این مدل در بیشتر اقتصادهای توسعه‌یافته، یکی از ابزارهای مهم توسعه کسب‌وکارهای کوچک محسوب می‌شود.

عبور از فروش بیمه‌نامه
شاید مهم‌ترین پیام این اقدام، تغییر تدریجی نقش شرکت‌های بیمه باشد. سال‌هاست رقابت در صنعت بیمه، عمدتاً در زمینه افزایش پرتفوی، کاهش نرخ یا توسعه شبکه فروش شکل گرفته، اما راه‌اندازی صندوق تضمین، بیانگر ورود به عرصه‌ای است که ارزش‌آفرینی از مسیر خدمات مالی مکمل اتفاق می‌افتد.

در این راستا، بیمه دی تلاش می‌کند از فروشنده بیمه‌نامه به طراح اکوسیستم اعتماد تبدیل شود که در آن بیمه، بانک و بنگاه اقتصادی به‌جای فعالیت‌های جزیره‌ای، در قالب یک زنجیره ارزش با یکدیگر همکاری می‌کنند. این موضوع مزیت رقابتی ایجاد می‌کند، زیرا مشتری، دیگر صرفاً خریدار بیمه نیست و مجموعه‌ای از خدمات مدیریت ریسک، اعتبار و تأمین مالی را دریافت می‌کند.

مزیت راهبردی برای بیمه دی
این صندوق صرفاً ابزار حمایت از بنگاه‌های اقتصادی نیست و خود بیمه دی نیز منفعت زیادی از آن کسب می‌کند. ورود به بازار تضمین، منابع درآمدی شرکت را متنوع‌تر می‌سازد و وابستگی آن به رشته‌های سنتی بیمه را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، ارتباط عمیق‌تر با شبکه بانکی، فرصت‌های تازه‌ای برای فروش متقابل محصولات بیمه‌ای ایجاد می‌کند.

این اقدام با برنامه‌های تحول دیجیتال شرکت نیز همخوانی دارد. اگر داده‌های بیمه‌ای، اطلاعات بانکی و مدل‌های اعتبارسنجی در کنار یکدیگر قرار گیرند، ارزیابی ریسک متقاضیان، دقیق‌تر و سریع‌تر انجام می‌شود و کیفیت تصمیم‌گیری صندوق نیز افزایش  می‌یابد. این صندوق، زمانی بیشترین ارزش را می‌آفریند که صرفاً نهاد ضمانت‌کننده نباشد و به موتور تحلیل ریسک داده‌محور تبدیل شود.

تجربه جهانی چه می‌گوید؟
اصل استفاده از صندوق‌های تضمین، تجربه‌ای شناخته‌شده در اقتصاد جهان است. بسیاری از کشورها برای تسهیل دسترسی بنگاه‌های کوچک و متوسط به منابع مالی، از صندوق‌های ضمانت اعتباری (Credit Guarantee Funds) استفاده می‌کنند.

نمونه موفق آن ژاپن است. در این کشور، شبکه شرکت‌های ضمانت اعتباری، دهه‌هاست بخش بزرگی از وام‌های بنگاه‌های کوچک را پوشش می‌دهد. کره جنوبی نیز از طریق نهادهایی مانند (KODIT) Korea Credit Guarantee Fund، نقش مهمی در تأمین مالی شرکت‌های نوآور ایفا کرده است. در ترکیه نیز صندوق ضمانت اعتباری، یکی از ابزارهای اصلی حمایت از کسب‌وکارها، به‌ویژه در دوران رکود اقتصادی است.

البته تفاوت اقدام بیمه دی در آن است که این صندوق از دل یک شرکت بیمه شکل می‌گیرد، نه به‌عنوان نهاد مستقل دولتی. همین ویژگی، در صورت موفقیت، الگویی تازه برای صنعت بیمه کشور ایجاد می‌کند.

موفقیت، وابسته به کیفیت اجرا
با وجود ظرفیت‌های قابل‌توجه، موفقیت این صندوق، تضمین‌شده نیست. اگر ارزیابی ریسک با دقت انجام نشود یا صدور ضمانت‌نامه‌ها تحت‌تأثیر ملاحظات غیرتخصصی قرار گیرد، احتمال افزایش تعهدات و فشار مالی بر صندوق وجود دارد.

از سوی دیگر، تعیین سقف تعهدات، کفایت سرمایه، مدل قیمت‌گذاری کارمزدها و اتصال به سامانه‌های اعتبارسنجی از عوامل مؤثر بر پایداری این سازوکار هستند. بر اساس تجربیات جهانی، صندوق‌های تضمین زمانی موفق هستند که بین حمایت از تولید و انضباط مالی تعادل برقرار کنند.

راه‌اندازی نخستین صندوق غیردولتی تضمین در بیمه دی را باید بیش از آنکه یک پروژه عملیاتی دانست، نشانه تغییر پارادایم در صنعت بیمه تلقی کرد. اگر این مدل، اعتماد بانک‌ها، بنگاه‌ها و بازار را همزمان جلب کند، بیمه دی تنها یک محصول جدید عرضه نکرده، بلکه مرزهای سنتی صنعت بیمه را جابه‌جا کرده است.

از آنجا که کمبود اعتبار در اقتصاد ایران، گاه بزرگ‌تر از کمبود سرمایه است، نهادی که اعتماد را به وثیقه تبدیل کند، صرفاً یک صندوق مالی نیست، بلکه به یکی از زیرساخت‌های رشد اقتصادی تبدیل می‌شود. شاید اهمیت واقعی این اقدام بیمه دی نیز دقیقاً در همین تغییر نهفته باشد که بیمه‌گر را از پرداخت‌کننده خسارت، به تسهیل‌کننده جریان اعتبار در اقتصاد ارتقا می‌دهد.