ریل‌گذاری مالی بانک ملت برای اقتصاد دیجیتال ایران

تیتر 20- بانک ملت در حال بازتعریف جایگاه خود در اقتصاد دیجیتال است و رونمایی از «دیماپی» در نمایشگاه الکامپ در شهریورماه امسال، یکی از نشانه‌های این تغییر به شمار می‌رود. این شبکه اعتباری خُرد بانک ملت، با پیوند اعتبارسنجی به اعتبار هدفمند و شبکه پذیرندگان، ضمن تقویت حلقه مالی میان مشتری و کسب‌وکارهای دیجیتال، قادر است نقش بانک را از ارائه‌کننده خدمات مالی به فراهم‌کننده بخشی از زیرساخت مالی اقتصاد دیجیتال نزدیک‌تر سازد.

اقتصاد دیجیتال دیگر به چند پلتفرم اینترنتی، فروشگاه آنلاین یا اپلیکیشن بانکی محدود نیست. بخش قابل‌توجهی از فعالیت اقتصادی امروز، از خرید و فروش تا تأمین مالی، اعتبارسنجی و مدیریت زنجیره تأمین، بر بستر داده و فناوری انجام می‌شود. در این رویکرد، بانک نیز اگر بخواهد نقش خود را حفظ کند، باید به‌سمت زیرساخت جریان مالی تبدیل شود.

سهم اقتصاد دیجیتال: از جهان تا ایران
اقتصاد دیجیتال مجموعه فعالیت‌هایی است که فناوری‌های دیجیتال در تولید ارزش، مبادله، تصمیم‌گیری و ارائه خدمات در آنها نقش محوری دارند. اینترنت، داده، رایانش ابری، پلتفرم‌ها، هوش مصنوعی و ابزارهای پرداخت، اجزای این اقتصاد محسوب می‌شوند، اما دامنه آن به شرکت‌های فناوری محدود نمی‌شود و بانک، صنعت، خرده‌فروشی، حمل‌ونقل و خدمات عمومی را نیز دربرمی‌گیرد.

بسته به تعاریف و دامنه اقتصاد دیجیتال، سهم آن از اقتصاد جهان را در سال‌های گذشته، حدود ۱۵ درصد ذکر کرده‌اند. بااین‌حال، گزارش «روندهای اقتصاد دیجیتال ۲۰۲۵» سازمان همکاری دیجیتال، اندازه اقتصاد دیجیتال جهان را برای سال ۲۰۲۵ حدود ۲۴ تریلیون دلار، معادل ۲۱ درصد تولید ناخالص داخلی جهان، پیش‌بینی کرده بود. در تازه‌ترین گزارش همین سازمان، ارزش اقتصاد دیجیتال جهان برای سال ۲۰۲۶ نیز حدود ۲۸ تریلیون دلار، معادل ۲۲ درصد تولید ناخالص داخلی جهان، پیش‌بینی شده است.

در مقابل، ایران فاصله قابل‌توجهی با ظرفیت اقتصادهای پیشرو دارد. طبق آمارهای وزارت ارتباطات، سهم اقتصاد دیجیتال کشور از ۴.۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۷.۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. همچنین در برنامه هفتم، افزایش این سهم تا ۱۰ درصد هدف‌گذاری شده است.

با توجه به این آمارها و روندهای جهانی، کارشناسان معتقدند اقتصاد دیجیتال در ایران، یک حوزه حاشیه‌ای نیست و بازار در حال توسعه‌ای است که برای گسترش خود به زیرساخت مالی متناسب نیاز دارد.

در این میان، بانکداری دیجیتال فقط انتقال خدمات بانکی از شعبه به اپلیکیشن نیست. در این مدل، با اتصال داده، اعتبارسنجی، پرداخت و تأمین مالی، خدمات سریع‌تر، دقیق‌تر و متناسب‌تر ارائه می‌شود و اعتبار نیز بر پایه سابقه و رفتار مالی مشتری، هدفمندتر تخصیص می‌یابد. با این الگو، خدمات بانکی با نیازهای واقعی مشتری و کسب‌وکارها بهتر هماهنگ می‌شود.

دیماپی، اعتبار خُرد در مسیر هوشمندی
طبق اظهارات مدیرعامل بانک ملت، دیماپی، با اتکا به اعتبارسنجی، تأیید و پشتیبانی بانکی، اعتبار را به‌صورت هدفمند در اختیار مشتری قرار می‌دهد و امکان مصرف آن را در شبکه‌ای کنترل‌شده از پذیرندگان فراهم می‌کند.

نکته کلیدی، اتصال سه ضلع مشتری، اعتبار و مصرف است. اگر یک مشتری براساس سابقه بانکی و رفتار مالی، ظرفیت اعتباری مشخصی داشته باشد، بانک می‌تواند اعتبار را در زمینه‌ای تخصیص دهد که به نیاز واقعی مصرفی متصل است. در این مدل، اعتبار مانند پولی نیست که پس از پرداخت از چرخه اطلاعاتی بانک خارج شود، بلکه مسیر مصرف آن نیز بخشی از طراحی مالی است.

همین ویژگی، دیماپی را از طرح خرید اقساطی معمولی متمایز می‌کند. هدف آن، شکل‌دهی به شبکه‌ پایدار اعتبار خرد، پذیرندگان و مشتریان است که در آن مدیریت ریسک نیز همزمان با توسعه اعتبار پیش می‌رود. این موضوع برای بانک اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا گسترش اعتبار بدون کنترل ریسک هزینه‌زاست، اما اعتبارسنجی داده‌محور، امکان حرکت میان دو هدف «دسترسی بیشتر به اعتبار» و «کنترل ریسک» را فراهم می‌کند.

ورود بانک ملت به زنجیره اقتصاد دیجیتال
در واقع، دیماپی قطعه‌ای از پازل بزرگ‌تری است که بانک ملت در نمایشگاه الکامپ ترسیم کرده است. فرشید فرخ‌نژاد، از «دیما» برای خدمات به مشتریان حقیقی، «تیما» برای کسب‌وکارها و «نتما» برای ارائه خدمات مالی از طریق شرکای تجاری و مشارکت در پروژه‌های ملی نام برده است.

این ترکیب، یک تغییر مهم در تعریف نقش بانک را نشان می‌دهد. در الگوی سنتی، بانک، بیشتر در نقطه‌ای مشخص از معامله قرار دارد، اما در اقتصاد پلتفرمی، می‌تواند در چند نقطه از زنجیره حضور داشته باشد. تیما (تأمین مالی زنجیره‌ای)، نمونه روشنی از این رویکرد است. در اینجا، جریان مالی، به‌جای تزریق منابع به یک بنگاه، از تولیدکننده مواد اولیه تا تولیدکننده، توزیع‌کننده و مصرف‌کننده را شامل می‌شود.

در عرصه اقتصاد دیجیتال نیز پلتفرم زمانی ارزشمند می‌شود که بازیگران مختلف را به یکدیگر متصل و هزینه مبادله را کاهش دهد. چنانچه بانک، مقولات اعتبار، پرداخت، پذیرندگی و داده را در یک شبکه منسجم قرار دهد، در حال ساختن بخشی از بازار جدید است نه دیجیتالی کردن خدمات قدیمی. 

آینده بانکداری، رقابت بر سر زیرساخت
برای ایران که قرار است سهم اقتصاد دیجیتال خود را به ۱۰ درصد برساند، این رشد بدون زیرساخت مالی مناسب دشوار است. کسب‌وکار دیجیتال فقط به اینترنت و نرم‌افزار نیاز ندارد، بلکه اعتبار، پرداخت، سرمایه در گردش، مدیریت ریسک و اعتماد مالی نیز بخشی از همان زیرساخت است.

از این‌رو، اهمیت دیماپی را باید در مقیاسی بزرگ‌تر از محصول اعتباری دانست. اگر این شبکه بین اعتبارسنجی، مصرف، پذیرندگان و رفتار مالی مشتریان پیوند پایدار ایجاد کند، بانک ملت یک گام به‌سمت نقش‌آفرینی متفاوت حرکت کرده است. در این حالت، بانک پشت صحنه بسیاری از مبادلات دیجیتال قرار می‌گیرد، بی‌آنکه الزاماً نقطه پایان هر تراکنش باشد.

اقتصاد دیجیتال، شبیه شهری است که خیابان‌هایش هر روز بیشتر می‌شوند. اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌ها، ساختمان‌های این شهرند، اما بدون شبکه مالی، اعتبار و پرداخت، رفت‌وآمد در آن کند می‌شود. آنچه از دیماپی و معماری «دیما، تیما و نتما» می‌توان دریافت، تلاش بانک ملت برای قرار گرفتن در جایگاه یکی از همین شبکه‌های زیرساختی است. آینده بانکداری، فقط در صفحه موبایل مشتری نیست، بلکه در تار و پود معاملات دیجیتال شکل می‌گیرد.