بانک صادرات و تمرین عملی مولدسازی دارایی‌ها/ روایت «ثبهران»؛ عبور آرام از سایه بنگاه‌داری

تیتر 20 - عرضه اولیه «توسعه ساختمان سپهر ایران» با نماد «ثبهران» را می‌توان از جمله رویدادهایی دانست که اهمیت آن، فراتر از ورود معمولی به بازار سرمایه است. این عرضه، بیش از آنکه رویداد بورسی باشد، نشانه انتخاب راهبردی است که بانک صادرات ایران در مواجهه با چالش‌ قدیمی نظام بانکی، یعنی بنگاه‌داری، پیش‌رو نهاده است. این عرضه، بهانه‌ای برای خوانش دوباره نسبت بانک با دارایی، مالکیت و نقش آن در اقتصاد است.

  صراحت و الزام قانونی 
در سال ۱۳۹۴، قانون «رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» تصویب شد. بندهای ۱۶ و ۱۷ این قانون، بی‌پرده و شفاف، بانک‌ها را به خروج از بنگاه‌داری و واگذاری شرکت‌های زیرمجموعه ملزم کرد. فلسفه قانون یادشده این بود که بانک قرار نیست بنگاه‌دار باشد، بلکه باید واسطه وجوه بماند. بنگاه‌داری، حتی اگر ناخواسته و حاصل تملک وثایق باشد، در نهایت، به قفل شدن منابع، افزایش ریسک ترازنامه و اختلال در انضباط پولی منجر می‌شود.

بااین‌همه، فاصله قانون تا اجرا، همیشه مملو از دست‌انداز است. بسیاری از واگذاری‌ها یا به مزایده‌های کم‌اثر ختم شدند یا در قالب فروش‌های غیرشفاف، مسئله را از شکلی به شکل دیگر منتقل کردند. در این میان، بازار سرمایه به‌عنوان بستر قانونی، شفاف و رقابتی، عملاً بهترین ابزار اجرای این قانون باقی ماند که «ثبهران» نیز دقیقاً در همین چارچوب تعریف می‌شود.

بازار سرمایه به‌مثابه ابزار مولدسازی
واگذاری یک دارایی، لزوماً به معنای مولدسازی نیست. مولدسازی زمانی رخ می‌دهد که دارایی، علاوه بر خروج از تملک بانک، وارد چرخه شفاف ارزش‌آفرینی شود. عرضه اولیه شرکت‌های زیرمجموعه بانکی، به‌ویژه در قالبی که اطلاعات مالی، ارزش‌گذاری و چشم‌انداز شرکت در معرض داوری عمومی قرار می‌گیرد، همین کارکرد را دارد.

درباره ثبهران، با شرکتی مواجه‌ایم که دارایی منجمد نیست، بلکه بنگاه فعال با پروژه‌های واقعی، سودآوری عملیاتی و صورت‌های مالی بدون بند حسابرسی است. ورود این شرکت به بورس، هم به شفافیت آن می‌افزاید و هم به بانک مادر اجازه می‌دهد دارایی خود را از مالکیت مستقیم به مدیریت پرتفوی منتقل کند. این تغییر، قلب مفهوم خروج از بنگاه‌داری است.

از نگهداری دارایی تا مدیریت ارزش
بانک صادرات، از مسیر شرکت سرمایه‌گذاری سپهر صادرات، سال‌هاست نقش بازوی سرمایه‌گذاری خود را از بنگاه‌داری صرف جدا کرده است. عرضه اولیه ثبهران را باید در امتداد مسیری تحلیل کرد که قبلاً در قالب تجربه‌هایی مانند عرضه هلدینگ نیشکر آزموده شده است.

نکته مهم این است که بانک صادرات، به‌جای فروش شتاب‌زده یا واگذاری غیررقابتی، ترجیح داده دارایی‌هایش را بعد از ساماندهی مالی، شفاف‌سازی صورت‌ها و تبدیل ساختار حقوقی، آماده عرضه و ورود به بازار کند. این رویکرد، اگرچه کمی زمان‌بر است، اما با روح قانون رفع موانع تولید همخوانی دارد. هدف این قانون، ورای سبک‌ کردن ترازنامه، ارتقای کیفیت نظام مالی است.

شفافیت، محصول جانبی یا هدف اصلی؟

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای عرضه شرکت‌های زیرمجموعه بانک‌ها در بورس، تحمیل انضباط بیرونی به آنهاست. شرکتی که سهامی عام می‌شود، دیگر نمی‌تواند در اتاق‌های دربسته تصمیم بگیرد. افشای اطلاعات، گزارش‌دهی مستمر و پاسخگویی به سهامداران، بخشی از هزینه شفافیت است که همین امر، به‌تدریج کیفیت مدیریت را ارتقا می‌دهد.

درباره ثبهران، تأکید بر سودآوری مبتنی بر پروژه‌های واقعی، رشد پیوسته درآمد عملیاتی و نبود بند حسابرسی، نشانه آن است که بانک صادرات، یک نوع دارایی‌ را به بازار آورده که از قبل آماده نظارت بوده، نه اینکه شفافیت را به آینده موکول کند.

اظهارات اخیر مدیرعامل بانک صادرات ایران درباره شتاب گرفتن واگذاری‌ها و تغییر مدل کسب‌وکار گروه شرکت‌های تابعه بانک، نشان می‌دهد خروج از بنگاه‌داری، به سطح تصمیمات مقطعی محدود نمانده است. تأکید بر مولد بودن شرکت‌ها، هم‌افزایی گروهی و پیوند این فرایند با تحول دیجیتال و بهره‌وری سرمایه، نشانه درک عمیق‌تر از مسئله است.

بانک صادرات و تغییر فرهنگ مالکیت
واقعیت این است که بنگاه‌داری بانک‌ها، بیش از آنکه یک تخلف باشد، میراث دوره‌ای طولانی از تنگنای مالی و تملک ناخواسته دارایی‌هاست. عبور از این میراث، نیازمند زمان، ابزار و مهم‌تر از همه، اراده است. در این راستا، عرضه اولیه ثبهران را می‌توان یکی از نشانه‌های عینی این اراده دربانک صادرات دانست.

هرچند شاید ثبهران، از نظر اندازه، بزرگ‌ترین عرضه بازار نباشد، اما از نظر معنا، حامل این پیام است که بانک صادرات ایران، مسیر خروج از بنگاه‌داری را با طمأنینه و بدون تعجیل در فروش دارایی‌ها و نیز تغییر رویکرد بانک نسبت به مفهوم مالکیت، شفافیت و بازار سرمایه دنبال می‌کند.

اگر این مسیر با تداوم عرضه‌های هدفمند و مدیریت هوشمند پرتفوی همراه شود، نمونه‌ای عملی از اجرای واقعی قانون رفع موانع تولید در نظام بانکی خواهد بود که در آن، دارایی‌ها فروخته نمی‌شوند تا فراموش شوند، بلکه عرضه می‌شوند تا زنده‌تر بمانند.