پارادوکس فولاد اکسین: کوره تولید روشن، چراغ رتبه خاموش!/ از تولید زیر فشار تا خروج از باشگاه صدتایی‌ها

تیتر 20 - گاهی فاصله بین آنچه در کف شرکت یا کارخانه رخ می‌دهد و آنچه در ویترین رتبه‌بندی‌ها دیده می‌شود، بیش از آن است که با یک عدد فروش یا چند رکورد تولید پر شود. 

فولاد اکسین خوزستان، با نماد «فاکسین»، امسال در شرایطی فعالیت کرده که صنعت فولاد با مجموعه‌ای از شوک‌های بیرونی و محدودیت‌های ساختاری، از انرژی و حمل‌ونقل گرفته تا تحریم، جنگ 12روزه و اختلال در بازارهای صادراتی، دست‌به‌گریبان بوده است. با‌این‌حال، فاکسین که سال گذشته، با کسب رتبه 100 به‌سختی در جمع ۱۰۰ شرکت برتر ایران قرار گرفت، در رتبه‌بندی بهمن‌ماه 1404 (بر مبنای عملکرد سال مالی قبل)، از این فهرست خارج شد. این خروج، نشانه‌ شکاف جدی بین تاب‌آوری عملیاتی و کیفیت عملکرد مالی است.

فولاد اکسین، شرکتی معمولی در زنجیره فولاد نیست. این بنگاه اقتصادی، نخستین تولیدکننده ورق‌های فولادی عریض با قابلیت عملیات حرارتی در ایران است و مزیت فنی، قابلیت‌ محصول و جایگاه استراتژیک، همواره سپر دفاعی آن در برابر رقبا بوده است. 

علی‌رغم دستاوردهای شرکت، رتبه‌بندی سازمان مدیریت صنعتی (IMI-100)، تنها به خاص‌ بودن محصول یا اهمیت استراتژیک آن نگاه نمی‌کند. این رتبه‌بندی، عملکردها را با ۳۳ شاخص مالی، بهره‌وری، نقدینگی، بدهی، صادرات و سودآوری می‌سنجد. همین‌جاست که چالش فولاد اکسین آغاز می‌شود.

تولید زیر فشار، فروش زیر سایه
بررسی کدال فولاد اکسین نشان می‌دهد آخرین اطلاعیه‌ منتشرشده شرکت، مربوط به شهریورماه 1404 است که اطلاعات منتهی به سال مالی 1402 را شامل می‌شود! بااین‌حال، اظهارات اخیر مدیرعامل این مجموعه درباره عملکرد 9ماهه می‌تواند مبنای تحلیل اقدامات شرکت قرار گیرد.

طبق داده‌ها، تولید فولاد اکسین در عملکرد 9ماهه، حدود ۴۷۱ هزار تن بوده، در حالی‌که ظرفیت اسمی آن یک میلیون و ۵۰ هزار تن برآورد می‌شود. همچنین به‌دلیل محدودیت‌های گاز و برق، سطح بهره‌برداری به حدود ۵۵ درصد ظرفیت، کاهش یافته است. 

علاوه بر این، موجودی اسلب، حدود ۶۵ هزار تن بوده و ۱۴۰ هزار تن نیز خریداری شده و در مسیر حمل قرار دارد. ضمناً آمارها از رشد حدود ۳۰ درصدی صادرات حکایت دارد و مقاصد اصلی، بازارهای منطقه‌ای است. همچنین احداث نیروگاه خورشیدی ۶۰ مگاواتی به‌منظور مدیریت ریسک انرژی، جزء برنامه‌های شرکت قرار دارد.

بنابراین امسال فولاد اکسین علی‌رغم محدودیت‌ها، تولید قابل‌توجهی را ثبت کرده و از منظر حجمی، نسبت به برخی رقبا در استان وضعیت بهتری داشته، اما عملکرد مطلوب در تولید، لزوماً به ارتقای جایگاه در رتبه‌بندی شرکت‌های برتر منجر نمی‌شود.

قطع برق در تابستان، کمبود گاز در زمستان و فعالیت با بخشی از ظرفیت اسمی، باعث شده هزینه تولید افزایش یابد و برنامه‌ریزی تولید، پیوستگی لازم را نداشته باشد. وقتی بخشی از کوره‌ها فعال است، هزینه سربار سرشکن‌ بر هر تن محصول افزایش می‌یابد و حاشیه سود، تحت فشار قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، فاکسین به‌شدت به تأمین اسلب وابسته است. هرچند موجودی و خرید آن، ریسک توقف تولید را کاهش می‌دهد، اما سرمایه در گردش را قفل و نسبت‌های نقدینگی را تضعیف می‌کند. این شاخص در رتبه‌بندی  100 شرکت برتر اهمیت بالایی دارد.

صادرات: از رشد عددی تا افت کیفی
یکی از نقاط اتکای فولاد اکسین در سال جاری، رشد صادرات بوده، اما ترکیب بازارهای صادراتی، ماجرا را پیچیده‌تر می‌کند. اگرچه تمرکز بر بازارهای منطقه‌ای مانند عراق، افغانستان و آسیای میانه، در کوتاه‌مدت جریان فروش را حفظ می‌کند، اما از منظر ارزش‌افزوده، ریسک نرخ ارز و قدرت چانه‌زنی، قابل‌مقایسه با بازارهای پایدار نیست. محدودیت صادرات به اروپا و رقابت فرسایشی با چین در بازارهایی مانند امارات، باعث شده رشد صادرات، الزاماً به رشد پایدار سودآوری تبدیل نشود.

افزون بر این، چندنرخی بودن ارز و حضور واسطه‌ها، به فولاد اکسین ضربه زده است. شرکتی که محصول را ریالی می‌فروشد، اما رقیب یا واسطه، آن را دلاری صادر می‌کند، شاید در گزارش فروش، فعال باشد، اما در شاخص‌ سودآوری و بهره‌وری، عقب می‌ماند.

چرایی خروج فولاد اکسین از جمع ۱۰۰ شرکت برتر
رتبه‌بندیIMI-100 ، بر اساس عملکرد سال مالی گذشته انجام می‌شود که فولاد اکسین در سال قبل (1403)، به رتبه ۱۰۰ در شاخص فروش دست یافت، اما حفظ این جایگاه، نیازمند تداوم رشد درآمد، ثبات سودآوری و بهبود نسبت‌های مالی است.

شواهد حاکی است در سال مالی منتهی به ۱۴۰۳، رشد درآمد فولاد اکسین، شتاب سال قبل را نداشته و همزمان، فشار هزینه‌ها و محدودیت‌های عملیاتی، کیفیت سود را کاهش داده است. نتیجه آن، عقب‌نشینی در رتبه‌بندی و خروج از باشگاه ۱۰۰ شرکت برتر، ولو با چند پله سقوط است. به بیان دیگر، فاکسین، قربانی توقف در میانه مسیر شده؛ یعنی هرچند یک‌بار جهش کرده، اما نتوانسته همان سرعت را حفظ کند.

چالش‌های ساختاری، زنجیره‌ ناتمام
یکی از ریشه‌ای‌ترین چالش‌های فولاد اکسین، ناتمام ‌ماندن زنجیره ارزش است. شرکتی که فولادسازی ندارد و به تأمین بیرونی اسلب وابسته است، در شرایط بحران انرژی و نوسان قیمت مواد اولیه، همواره در موضع تدافعی قرار می‌گیرد. طرح فولادسازی که سال‌هاست نامش تکرار می‌شود، امروز فراتر از دلیل توسعه، ضرورت بقاست.
در این میان، سرمایه‌گذاری در زیرساخت انرژی، مانند نیروگاه خورشیدی، هرچند اقدامی هوشمندانه است، اما تا زمان بهره‌برداری، تأثیر آن بر صورت‌های مالی و رتبه‌بندی شرکت‌های برتر، محدود خواهد بود.

مسیر احیای جایگاه
اگر فولاد اکسین بخواهد دوباره به جمع ۱۰۰ شرکت برتر بازگردد، باید از چند مسیر همزمان عبور کند. این مسرها عبارتند از:
تثبیت تولید با کاهش وابستگی انرژی
بهبود کیفیت سود به‌جای تمرکز صرف بر حجم فروش
تکمیل زنجیره ارزش یا مشارکت عملیاتی با فولادسازان همجوار
بازنگری در استراتژی صادراتی با تمرکز بر بازارهای با ارزش‌افزوده بالاتر
در کنار اینها، شفافیت مالی و مدیریت سرمایه در گردش، حلقه‌ای است که رتبه‌بندی‌ها، به‌شدت به آن حساس‌ هستند.

شاید نزول فولاد اکسین و خروج از فهرست ۱۰۰ شرکت برتر، به‌معنای افول نقش صنعتی شرکت باشد، اما نمی‌توان تلاش‌های عملیاتی و دستاوردهای مثبت آن را در سالی دشوار نادیده گرفت. این اتفاق، یک هشدار جدی را یادآوری می‌کند که در اقتصاد امروز ایران، تاب‌آوری بدون سودآوری پایدار و تولید بدون کیفیت مالی جایگاه نمی‌سازد.
فولاد اکسین هنوز مزیت‌های فنی و استراتژیک فراوانی دارد، اما برای بازگشت به جدول برترین‌ها، باید مزایایش را به نتایج مالی تبدیل کند. این، تنها زبانی است که IMI-100  با آن قانع می‌شود!