از انجماد تا حرکت؛ روایت تغییر جایگاه دارایی‌ها در بانک ایران‌زمین

تیتر 20- بانک ایران‌زمین تا همین اواخر، بیش از آنکه با شاخص‌های عملیاتی شناخته شود، با مفهوم «ناترازی» گره خورده بود. این تصویر، نتیجه سال‌ها انباشت دارایی‌های مسدودشده، مطالبات سنگین و پرونده‌های حقوقی پیچیده است که امکان بهره‌برداری مالی از دارایی‌ها را سلب کرده بود. آنچه در ماه‌های اخیر تغییر کرده، فراتر از صدور یک حکم یا انتقال چندین ملک، آغاز خروج تدریجی از وضعیت پرریسک گذشته است.

بازگشت دارایی‌ها به ترازنامه

انتقال رسمی مالکیت مجموعه‌ای از املاک و پروژه‌ها به نام بانک ایران‌زمین یا شرکت‌های تابعه، نقطه شروع چرخش محسوب می‌شود. پروژه‌هایی مانند خیام، رباط سفید و سلفچگان، دیگر صرفاً دارایی‌ بالقوه یا حقوقی نیستند، بلکه قطعی و قابل‌اتکا هستند. ثبت قطعی ده‌ها پلاک به نام بانک، کیفیت دارایی‌ها را ارتقا داده و امکان ارزیابی، تصمیم‌گیری و استفاده مالی از آنها را فراهم کرده است. این اتفاق، شکاف تاریخی دارایی و بدهی را کاملاً کاهش داده و بخشی از زیان نهفته سال‌های گذشته را تعدیل کرده است.

در این مسیر، نقش تعاونی مولی‌الموحدین که طی سال‌های گذشته، با خرید مجموعه‌ای از اموال، بدهی فراوانی بر جای گذاشت، تعیین‌کننده بود. صدور حکم قضایی قطعی و تاریخی پرونده تعاونی، نقطه عطفی برای بانک محسوب می‌شود. در حالی که ارزش روز دارایی‌ها بیش از ۷۰ هزار‌میلیارد تومان برآورد شده، طی این حکم، بخشی از دارایی‌های تعاونی شامل «زمین پروژه استخر» به ارزش ۲۵ همت و «پروژه اتحاد» به ارزش ۲ همت، به مالکیت رسمی بانک منتقل شد که بسیاری از بدهی‌ها را پوشش داد.

سایر اموال نیز با مبنای کارشناسی زمان تشکیل پرونده (1391) شناسایی شده‌اند و پس از انتقال، قابلیت ارزیابی و تعیین تکلیف با ارزش روز را دارند. اولویت تخصیص دارایی‌ها به‌گونه‌ای است که ابتدا مطالبات بانک ایران‌زمین پرداخت می‌شود و سپس بدهی‌های کلان به بانک مرکزی، تسویه و در نهایت، مازاد منابع به دولت منتقل خواهد شد.

ورود این دارایی‌ها به ترازنامه، موجب کاهش ناترازی، افزایش توان مالی و تقویت نسبت کفایت سرمایه می‌شود و روند بازگشت به تراز عملیاتی را تسریع می‌کند.

مزایده و آزمون بازار

همزمان با تثبیت مالکیت، بانک، مسیر عرضه و تعیین تکلیف دارایی‌های مازاد را فعال کرده است. برگزاری مزایده برای املاک در تهران، سمنان و کیش و دریافت پیشنهاد برای برخی از آنها، نشان می‌دهد دارایی‌ها از حالت انجماد خارج شده‌اند.

در بازار بورس، دارایی منجمد، امکان بازدهی و نقدشوندگی ندارد، اما ورود به فرایند مزایده، حتی پیش از فروش نهایی، به معنای فعال شدن دارایی در ترازنامه است. مدیریت بانک با این رویکرد، دارایی را به ابزار ترمیم ساختار مالی تبدیل کرده است.

دریافت پیشنهاد خرید برای ملک سودده در نیاوران تهران نیز نمونه‌ روشن از این تغییر رویکرد است. اگر این دارایی‌ها به فروش برسند، مستقیماً فشار بدهی‌ها را کاهش می‌دهند و جریان نقدی را تقویت می‌کنند. از سوی دیگر، اگر نگه داشته شوند، با ارزش‌گذاری به‌روز، نقش پررنگ‌تری در سرمایه بانک خواهند داشت و به‌هر‌حال، از وضعیت غیرفعال خارج می‌شوند.

پیوند دارایی و شاخص‌های عملیاتی

اهمیت تحولات دارایی‌ها، زمانی بیشتر آشکار می‌شود که در کنار شاخص‌های عملیاتی قرار گیرند. گزارش‌ عملکرد شش‌ماهه بانک ایران‌زمین بر اساس کدال نشان می‌دهد درآمد عملیاتی بانک به ۳٬۳۴۸ میلیارد تومان رسیده است. این رقم که بیانگر رشد ۷۲ درصدی نسبت به دوره مشابه قبل است، بدین معناست که فعال شدن دارایی‌ها همراه با بهبود عملیات بوده و بانک، صرفاً به ترمیم ترازنامه اکتفا نکرده، بلکه موتور درآمدی‌اش را نیز فعال کرده است.

در ترکیب درآمدها، تسهیلات اعطایی سهم بسزایی دارد؛ به‌‌گونه‌ای که درآمد تسهیلات در نیمه اول سال، ۱۴۱ درصد و درآمد کارمزدی، ۶۳ درصد رشد داشته‌ است. این ارقام نشان می‌دهد بانک به‌تدریج از وابستگی به درآمدهای مقطعی فاصله گرفته و به سمت جریان‌ مستمر درآمدی حرکت کرده است. همزمانی این رشد، تصویری متوازن‌تر از ساختار درآمدی بانک ترسیم می‌کند.

در سمت هزینه‌ها، اگرچه افزایش سود پرداختی به سپرده‌ها و هزینه‌های عمومی و اداری مشاهده می‌شود، اما رشد سود سپرده‌ها، عمدتاً ناشی از افزایش مانده آنهاست که نشانه‌ تثبیت نسبی منابع است. هزینه‌های عمومی و پرسنلی نیز بخشی از فرایند بازسازی شبکه عملیاتی است. در مقابل، کاهش هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول نشان می‌دهد ریسک اعتباری در حال مهار شدن است و کیفیت دارایی‌های بانک با وجود سابقه ناترازی، بهبود یافته است.

تجدید ارزیابی و فرار از پرتگاه

با انتقال و تثبیت مالکیت املاک، مسیر تجدید ارزیابی دارایی‌ها نیز هموارتر شده است. بخش قابل‌توجهی از این دارایی‌ها، با بهای تاریخی در دفاتر ثبت شده‌اند و به‌روزرسانی ارزش آنها می‌تواند تصویر واقعی‌تری از توان مالی بانک ارائه دهد. در صورت اجرای این اقدام با استانداردهای کارشناسی، حقوق صاحبان سهام و نسبت کفایت سرمایه بهبود می‌یابد و وضعیت بانک، قابل دفاع‌تر می‌شود.

مجموع این تحولات، از آزادسازی دارایی‌ها و مزایده املاک تا رشد درآمدهای عملیاتی و مهار ریسک اعتباری، نشان می‌دهد بانک ایران‌زمین از وضعیت انفعال فاصله گرفته است. به تعبیر دیگر، بانک، منتظر تعیین تکلیف صرف پرونده‌ها نیست، بلکه دارایی‌های آزادشده را وارد فرایند بهره‌برداری اقتصادی می‌کند تا با این هم‌افزایی، فاصله بانک از لبه پرتگاه ناترازی افزایش یابد.

تداوم اصلاحات و شفافیت گزارش‌دهی با انضباط مالی، بانک ایران‌زمین را از مرحله مدیریت بحران گذر می‌دهد و به فاز بازسازی هدایت می‌کند. تفاوت امروز با دیروز این است که بانک، پس از سال‌ها، هم دارایی‌های قابل‌اتکا و هم نشانه‌های بهبود عملیاتی را به‌طور همزمان در اختیار دارد. این دستاورد، امکان عبور از ناترازی را واقعی‌تر از گذشته کرده است.