بازگشت بانک ملی به مأموریت اصلی/ یکی از معنادارترین اقدامات عملی بانک ملی در مسیر خروج از بنگاه‌داری

تیتر 20- بانک ملی ایران با واگذاری ۹۰ درصد سهام شرکت سرمایه‌گذاری شفادارو، بر مبنای ارزش پایه ۱۵.۵ هزار میلیارد تومان، یکی از معنادارترین اقدامات عملی خود را در مسیر خروج از بنگاه‌داری ثبت کرد. در نهایت، کشف قیمت حدود ۳۷ هزار میلیارد تومان در بستر رقابتی بازار سرمایه، اهمیت اقتصادی و شفافیت این واگذاری را بیش از پیش نشان داد.

این واگذاری، فراتر از فروش دارایی، تصمیمی آگاهانه برای فاصله گرفتن از تصدی‌گری صنعتی و بازگشت بانک به نقش اصلی‌ خود در تأمین مالی و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد بود. 

واگذاری، همسویی با مأموریت بانک
شفادارو که یکی از مهم‌ترین هلدینگ‌های دارویی کشور است، مالکیت مؤثر در شرکت‌هایی مانند جابرابن‌حیان، کیمیدارو، اسوه و دانا دارد و در زنجیره تولید، توزیع و سیاست‌گذاری دارویی کشور نقش پررنگی ایفا می‌کند. بااین‌حال، همین اهمیت صنعتی، دلیل اصلی نامتناسب بودن تداوم مالکیت آن برای یک بانک تجاری است.

بانک بزرگ و باسابقه‌ای مانند بانک ملی، نه برای اداره هلدینگ دارویی طراحی شده و نه ابزارهای چابک لازم برای مدیریت رقابت‌پذیر در صنعت سلامت را در اختیار دارد. تداوم این مالکیت، عملاً به قفل‌شدن منابع، افزایش پیچیدگی ساختار و انحراف تدریجی بانک از کارکرد اصلی منجر می‌شود. از این‌رو، واگذاری شفا دارو، اصلاح عدم ‌تناسب یک ساختار قدیمی است.

آینده پویا، بازوی اجرایی خروج از بنگاه‌داری
نکته مهم در این فرایند، نقش هلدینگ مدیریت طرح و توسعه آینده پویا، بازوی تخصصی بانک ملی، در اجرای سیاست خروج از بنگاه‌داری است. این مجموعه، از زمان تصویب قوانین مربوط به خروج بانک‌ها از بنگاه‌داری، مأموریت مدیریت حرفه‌ای واگذاری‌ها، در مقابل انباشت دارایی‌ها را دنبال کرده است.

سوابق واگذاری‌ها در سال‌های اخیر نشان می‌دهد واگذاری شفادارو، تصمیم مقطعی یا نمایشی نیست، بلکه ادامه مسیر تدریجی است که در آن بانک ملی، از نقش مالک بنگاه فاصله می‌گیرد و به‌ نقش تأمین‌کننده مالی و تسهیل‌گر توسعه بازمی‌گردد.

کشف قیمت در بازار
رقم نهایی نزدیک به ۳۷ هزار میلیارد تومان که در نتیجه رقابت چندروزه در بازار سرمایه شکل گرفت، بیش از آنکه مبنای تحلیل باشد، پیامد طبیعی انتخاب مسیر درست واگذاری است. وقتی دارایی با ارزش پایه منطقی، شفافیت اطلاعاتی و عرضه در بستر رقابتی ارائه می‌شود، بازار، کار قیمت‌گذاری را انجام می‌دهد.

از این زاویه، رشد قیمت نسبت به ارزش پایه، تأیید این نکته است که مکانیزم بازار سرمایه توان کشف ارزش پنهان دارایی‌ها را دارد. این ظرفیت سال‌ها در واگذاری‌های غیرشفاف و غیررقابتی مغفول مانده بود.

چابک‌سازی ساختار بانک ملی
از نگاه ساختاری، می‌توان این واگذاری را نماد چابک‌سازی بانک ملی و سبک‌سازی دارایی‌ها به‌شمار آورد. بانک ملی، از این طریق، با تمرکز بر فعالیت‌های بانکی اصلی و کاهش تصدی‌گری مستقیم در صنایع غیرمالی، به سمت اصلاح ساختار و انضباط مالی حرکت کرده است.

این موضوع با الزامات برنامه هفتم توسعه و سیاست‌های دولت در اصلاح نظام بانکی نیز همخوانی دارد و بانک ملی را از موضع نهاد تصدی‌گر صنعتی، به نقش‌آفرین مؤثر در بازارهای مالی و سرمایه‌ای تبدیل می‌کند. این فرایند، علاوه بر افزایش شفافیت و ارتقای استانداردهای مالی بانک، به تعمیق بازار سرمایه و کشف قیمت واقعی شرکت‌های بزرگ صنعتی کمک می‌کند.

خروج از بنگاه‌داری

اهمیت واگذاری شفادارو برای بانک ملی، در سطح ترازنامه و رفتار اعتباری نیز آشکار می‌شود. خروج از مالکیت یک هلدینگ بزرگ صنعتی به معنای آزادسازی منابع، کاهش ریسک‌های غیرمرتبط و افزایش انعطاف بانک در تخصیص اعتبار است. 

بانکی که دارایی‌هایش در بنگاه‌های غیرمالی قفل شده باشد، ناگزیر محافظه‌کارتر، کندتر و کم‌اثرتر عمل می‌کند. در مقابل، بانکی که از این قید رها شود، می‌تواند منابع خود را به سمت تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی، تولیدی و اشتغال‌زا هدایت کند؛ همان هدفی که در اظهارات مدیران بانک ملی ایران نیز به‌صراحت بر آن تأکید شده است.

انتقال مالکیت به بخش خصوصی متخصص
واگذاری شفادارو تنها برای بانک ملی پیامد ندارد، بلکه برای صنعت دارو نیز معنادار است. انتقال کنترل مدیریتی این هلدینگ به مجموعه‌ای با پشتوانه تخصص پزشکی، پیوند تصمیم‌گیری صنعتی با منطق درمان، کیفیت و نیاز بازار سلامت را تقویت می‌کند.

تجربه نشان داده فاصله گرفتن بانک‌ها از مالکیت صنایع حساس و سپردن آن به بازیگران تخصص‌محور، به بهبود بهره‌وری، نوآوری و پاسخگویی اجتماعی منجر شده است. 

در همین رابطه، بانک بریتانیایی NatWest Group با سابقه‌ طولانی در بازار مالی، پس از بحران مالی 2007 و 2008، تحت مالکیت دولتی قرار گرفت و سپس دولت، سهام خود را به‌تدریج در بازار آزاد واگذار کرد تا بانک به مالکیت خصوصی بازگردد. این اقدام باعث بهبود سودآوری و تمرکز بر فعالیت‌های مالی اصلی شد. در این چارچوب، شفادارو نیز می‌تواند وارد مرحله‌ای شود که سازوکار مدیریت صنعتی آن، به‌صورت مستقل از اولویت‌ها و محدودیت‌های بانک طراحی شود.

شفادارو، نمونه قابل تکرار
واگذاری سهام شفادارو را می‌توان نمونه‌ای قابل تکرار در اصلاح رابطه بانک‌ها با دارایی‌های غیرمالی دانست. نقطه قوت این تجربه، فقط رقم معامله نیست، بلکه ترتیب منطقی تصمیم‌گیری یعنی ارزش‌گذاری پایه واقع‌بینانه، عرضه شفاف، رقابت واقعی و در نهایت، خروج بانک از تصدی‌گری است.

اگر این روش در سایر دارایی‌های بانکی نیز دنبال شود، می‌توان انتظار داشت نظام بانکی ایران، به‌تدریج از مالک بزرگ بنگاه‌ها، به بازیگر مؤثر در تأمین مالی توسعه تبدیل شود تا این تغییر، تآثیر خود را در کیفیت رشد اقتصادی نشان دهد.