باید شغلمان را تغییر دهیم

تیتر20- فروشگاه‌های آنلاین دیجیتال نیز برای عرضه محصولات صنایع دستی درصد بالایی از هر فروش را طلب می‌کنند که این امر برای هنرمندان مقرون به صرفه نیست. با این شرایط، قطع اینترنت، کسب‌وکار، معیشت، زیست اقتصادی و اجتماعی این هنرمندان را همانند سایرین در مضیقه قرار داده است. طی بیش از دو هفته قطعی اینترنت در ایران، مدیران کسب‌وکارهای بزرگ اینترنتی از کاهش ۷۵ تا ۹۵درصدی فروش در این روزها خبر داده‌اند که همین امر موجب افت شدید یا صفر شدن درآمدهایشان شده‌ است. 

به گزارش ایسنا، احسان چیت‌ساز، معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، خسارت ناشی از اختلال اینترنت به کسب‌و‌کارهای وابسته به اینترنت را بسته به شدت و نوع اختلال، بین ۴۰۰ تا ۶۰۰میلیارد تومان در روز تخمین زده است. هرچند این مسوول یادآور شده است برآورد رسمی درباره کل خسارات اقتصادی ناشی از اختلال یا قطعی اینترنت وجود ندارد.  آمار دقیقی از کسب‌وکارهای دیجیتالی وجود ندارد با این حال، بنا بر گفته ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، معیشت بالغ بر ۱۰میلیون نفر در کشور به صورت مستقیم و غیرمستقیم به ارتباطاتِ پایدار و اقتصاد دیجیتال وابسته است.

بخشی از کسب‌وکارهایی که در فضای مجازی عرضه می‌شوند به دست‌سازه‌های هنرمندان صنایع دستی تعلق دارند که بیشتر محصولاتشان را در بستر اینستاگرام تبلیغ و عرضه می‌کنند و صاحبان گالری و مشتریان خارجی و داخلی از طریق همین شبکه اجتماعی آنان را پیدا می‌کنند. اما چرا این بخش کوچک از کسب‌وکارهای دیجیتالی مهم است؟ بیشتر محصولاتی که این هنرمندان در پلتفرم‌های دیجیتالی عرضه می‌کنند دست‌ساز هستند و با توجه به مواد اولیه طبیعی که استفاده می‌کنند اغلب مخاطبان خاصی دارند.

از سوی دیگر این هنرها نسل به نسل منتقل شده‌اند و اگر فروش‌شان متوقف شود و هنرمند انگیزه خود را برای تولید از دست بدهد، برخی از رشته‌ها و هنرهای صنایع دستی، که خاطره جمعی، هنر اجدادی و میراث این سرزمین است، به مخاطره می‌افتند و ممکن است حتی به فراموشی سپرده ‌شوند و در نهایت فهرست رشته‌های در حال منسوخ حوزه صنایع دستی ایران طویل‌تر می‌شود و به تدریج جایگاه ایران در بازارهای جهانی بیش از این متزلزل خواهد شد. افزون بر این، دانشجویانی که در حوزه صنایع دستی در حال تحصیل هستند، انگیزه و امید خود را برای ورود به بازار کار از دست می‌دهند.

نمی‌دانیم چه کنیم!
نرگس طهماسبی از سال ۹۰ به عنوان کارآفرین در حوزه صنایع دستی شروع به کار کرده است و در حال حاضر در رشت فعالیت می‌کند. همچنین به واسطه فروش مجازی به وسعت ایران با هنرمندان این حوزه در ارتباط بوده است؛ از سوزن‌دوزی سیستان و بلوچستان گرفته تا پارچه‌بافی در دل کویر و گلیم و جاجیم‌بافی در غرب ایران. فروش مجازی او محدود به اینستاگرام بوده که پس از قطعی اینترنت به صفر رسیده است. اغلب فروش کارگاهی او نیز در پایان فصل و با برگزاری رویدادهای متفاوت اتفاق می‌افتاد و این بار هم ۱۶هنرمند در رشته‌هایی از جمله نمدمالی، رشتی‌دوزی، چرم، پوشاک و زیورآلات سنتی محصولات خود را برای فروش پایان فصل آماده کرده بودند که با اتفاقات اخیر، رویدادشان متوقف شد و صدرصد ضرر کرده‌اند.

این کارآفرین با وضعیت پیش‌آمده تنها جمله‌ای که بارها می‌گوید این است که «واقعا نمی‌دانیم باید چه‌کار کنیم. هیچ وقت در چنین شرایطی نبودیم و هم من و هم هنرجوها و هنرمندان دیگر در شوک هستیم. امیدمان به همکاری با گالری‌دارهای خارجی است تا به طریقی با آنان ارتباط بگیریم.»

المیرا صیامی بیش از ۱۲ سال است که در حوزه سفال و سرامیک فعالیت می‌کند، هم تولیدکننده است و هم گالری دارد و قطعی اینترنت نیز فشار شدیدی به کسب‌وکار او همانند دیگران وارد کرده است. بیشتر فروش او نیز از طریق فضای مجازی بوده که پس از شرایط به‌وجود‌آمده در کشور سه هفته‌ای می‌شود که هنرجوهایش کلاس‌ را تعطیل کرده‌اند و حال روحی خوبی برای ادامه کار ندارند.

این هنرمند خسارت ناشی از تعطیلی گالری‌اش در این مدت را چیزی حدود حداقل ۳۰۰ میلیون تومان ارزیابی می‌کند و می‌گوید که به عنوان تولیدکننده سفال و سرامیک پس از پشت سر گذاشتن جنگ ۱۲روزه با بحران انرژی و نوسانات برق روبه‌رو بوده و پس از آن نیز با افزایش قیمت طلا در خرید مواد اولیه ضرر بسیاری متحمل شده است، با این وجود از همه این موانع عبور کرده تا بتواند بخشی از این ضرر را در سه ماه پایانی سال جبران کند؛ چرا که عمده فروش هنرمندان در این بازه اتفاق می‌افتد. حالا با شرایطی که به وجود آمده نمی‌داند چه باید کرد؟

فروش صفر در استان‌های مرزی
قطعی اینترنت، فروش صنایع دستی در استان‌های مرزی را نیز به صفر رسانده است. کلپورگان نخستین روستای آسیا و خاورمیانه است که به واسطه سفال ۷هزارساله‌اش که بدون چرخ سفالگری و دخل‌وتصرفی در شیوه تولید اولیه آن، ساخته می‌شود، ثبت جهانی شد؛ روستایی که فقط ۷۰ کیلومتر با مرز پاکستان فاصله دارد و بسیاری از مردان آن تا چند سال پیش مجبور بودند برای تامین معاش زندگی، قاچاق سوخت کنند. با ثبت جهانی کلپورگان، بیشتر مردان روستا مسوولیت فروش و بازاریابی این سفال‌ها را به عهده گرفتند.

گل بی بی یکی از هنرمندان پیشکسوت این روستاست و دست‌ساخته‌های او نشان اصالت یونسکو را دارد؛ مسوول بازاریابی و فروش سفال‌های دست‌ساخته او و نوه‌های دخترش را پسران و نوه‌های پسرش به عهده دارند. نوید دهواری، نوه گل بی‌بی، اظهار می‌کند: «با قطعی اینترنت فروش محصولاتمان به صفر رسیده؛ چرا که سیستان و بلوچستان استان پهناوری است و دسترسی مشتریان به محصولات صنایع دستی در این نقطه بسیار دشوار است. تا چهار سال پیش سفال کلپورگان مشتریانی از کشورهای عمان، تایوان، استرالیا و برخی از کشورهای اروپایی داشت که با تشدید تحریم‌ها و سخت شدن نقل و انتقالات مالی، این مشتریان از دست رفتند. حالا با قطعی اینترنت هم فروش این محصولات در داخل ایران به صفر رسیده است.»

او می‌گوید: «در شرایطی که فروش سفال به صفر می‌رسد، فعالیت هنرمندان روی سوزن‌دوزی متمرکز می‌شود؛ چرا که این هنر همیشه در داخل استان خواهان دارد. پیش از این هم که هنرمندان چندباری با قطعی سراسری اینترنت روبه‌رو شدند، تغییر رشته دادند و به طور کلی روی سوزن‌دوزی متمرکز شدند؛ چرا که می‌توانند از داخل خانه نیز کارشان را ادامه دهند. از طرفی هزینه‌ای که برای سوزن دوزی دریافت می‌کنند خیلی بیشتر از سفال است و ارسال آن از طریق پست بسیار آسان‌تر است و شکستگی سفال را هم ندارد.»

مشکلات اپلیکیشن‌های داخلی
حمید قاسمی‌زاده هنرمند خراطی و حجم‌های چوبی و ساکن قم است. عمده‌ فروش محصولات او نیز از طریق شبکه‌های اجتماعی به ویژه اینستاگرام انجام می‌شود. در مدتی که اینترنت‌ قطع شده فروش او نیز به صفر رسیده است، اما او به امید فروش در آینده همچنان به تولید ادامه می‌دهد.

این هنرمند تا کنون چندین بار به معاونت صنایع دستی قم هم مراجعه کرده است تا درباره چگونگی برگزاری نمایشگاه صنایع دستی در تهران جویا شود، چرا که عمده فروش محصولات او در نمایشگاه صنایع دستی پایتخت است و معمولا تاجران و صاحبان گالری‌های هنری در همین نمایشگاه‌ با او ارتباط می‌گیرند. او درباره تجربه استفاده از اپلیکیشن‌های داخلی توضیح می‌دهد: «من با طراحانی کار می‌کنم که ساکن شهرهای دیگر هستند و معمولا فایل‌های طراحی‌شده را از طریق اینترنت برایم ارسال می‌کنند. در این مدت سعی کردیم از اپلیکیشن‌های داخلی مثل «ایتا» استفاده کنیم که متاسفانه محدودیت حجم دارد و فایل‌هایی هم که ما باید دانلود کنیم حجم بالایی دارند.» قاسمی‌زاده می‌گوید اگر قطعی اینترنت طولانی شود و فروش او در مدت زمان بیشتری به همین شکل صفر بماند مجبور است تغییر شغل دهد.

چند بار باید زمین بخورم؟
مینا و نیلوفر جوان، زنان کارآفرینی هستند که ۲۳سال از عمرشان را صرف فعالیتشان در حوزه چرم و سراجی سنتی کرده‌اند و ۱۴ سالی می‌شود که با توانمند‌سازی امور بانوان شهرداری تهران کار می‌کنند و بالغ بر ۸۰۰نفر از زنان سرپرست خانوار را در کارگاه خود آموزش داده‌اند. این دو هنرمند در سال‌های اخیر به صورت‌ شخصی به کشورهای حوزه خلیج فارس، انگلیس، کانادا و آلمان صادرات داشته‌اند اما قطعی اینترنت کارگاهشان را به تعطیلی کشانده و ارتباطشان را با مشتری‌های خارجی قطع کرده و حتی امکان ارسال ایمیل به آنان را ندارند.

مینا جوان می‌گوید: «من به عنوان کارآفرین چند بار باید زمین بخورم و دوباره بلند شوم؟ باید چند بحران را پشت سر بگذارم و همچنان سرپا بمانم؟ مگر یک کارآفرین چقدر جان دارد؟ منِ کارآفرین با ۴۱ سال سن هر چقدر هم با خودم رزومه به کشور دیگری ببرم باید چندین سال وقت صرف شناخت قوانین یک کشور دیگر کنم تا بتوانم کار در آن کشور را شروع کنم، درحالی که برای کارم در این مملکت تلاش کرده‌ام و جوانی‌ام را گذاشته‌ام. همه نیروهایی که من با آنان کار می‌کنم زنان سرپرست خانواده هستند که خرج خانه می‌دهند و من به آنان گفته‌ام در چنین شرایطی فقط تا یک ماه آینده توانایی پرداخت حقوقشان را دارم. من مانده‌ام با مسوولیتی که در این زمینه روی دوشم مانده است؟ چه کسی پاسخگوی ماست؟»

نیلوفر جوان هم به ۱۷۶هزار دنبال‌کننده‌ای که به‌سختی در اینستاگرام جذب کرده‌اند، اشاره می‌کند و می‌گوید: «اینکه با اینترنت ملی سامانه‌ای درست کنند و بگویند شما می‌توانید کارهایتان را در آن عرضه کنید به درد ما نمی‌خورد، چون ما به صورت بین‌المللی کار می‌کنیم. نمی‌توان فضای یک هنرمند را بست و بگویند «با دنیا ارتباط نداشته باش!» ما چند سال دیگر باید تلاش کنیم تا ۱۷۶هزار دنبال‌کننده‌ای را که اغلبشان مشتری‌های ما هستند دوباره در یک پلتفرم دیگر دور هم جمع کنیم؟»/دنیای اقتصاد