چرا پلتفرم‌های داخلی جای پلتفرم‌های بین المللی را نگرفت؟

تیتر20- روزنامه ایران نوشت: اختلال ناگزیر اینترنت در پی ناآرامی‌های اخیر، یک چالش اساسی دیگر را نیز به رخ کشید: شوک اقتصادی به کسب‌وکارهایی که مستقیم یا غیرمستقیم حیات خود را به اتصال دیجیتال گره زده‌اند. نگرانی اصلی اما از جایی آب می‌خورد که با وجود تکرار این تجربه در سال‌های گذشته، هنوز هیچ سازوکار جایگزین عملیاتی و قابل اعتمادی برای مهار تبعات اقتصادی چنین وقایعی اندیشیده نشده است.
کسب‌وکارهای مجازی حتی بر بسترهای داخلی نیز به طور کامل بارگذاری نشده‌اند و در عمل، راهکاری دقیق و نتیجه‌بخش برای حل معضل کاربران و فعالان اقتصادی در روزهای قطعی و اختلال اینترنت وجود ندارد. اگرچه هنوز آمار دقیقی از میزان خسارت وارد شده در این دوره منتشر نشده، اما این تجربه بار دیگر ثابت کرد که اقتصاد بخش‌های وسیعی از جامعه، از خرد تا کلان، تا چه حد به اینترنت وابسته است.

اینترنت امروز دیگر یک مؤلفه فناورانه صرف نیست؛ بلکه شریان اصلی یک اکوسیستم اقتصادی پیچیده است. به جهت واکاوی ابعاد این مسأله، با علی توسلی، دبیر کمیسیون اینترنت سازمان نظام صنفی رایانه‌ای استان تهران و حمید بهزادی‌پور، فعال حوزه اینترنت و کسب‌وکارهای مجازی گفت‌وگو کرده‌ایم.
 
از بحران اعتماد تا ناکامی عملی

علی توسلی، دبیرکمیسیون اینترنت کشور در گفت‌وگو با «ایران» بیان کرد: «‌بعید است طرف خارجی روی پیام‌رسان‌های داخلی حسابی باز کرده باشد و اینکه در شرایط خاص اینترنت ملی هم قطع می‌شود، تعجب‌آور است.» او با اشاره به تجربه کشورهایی مانند چین در مدیریت فضای دیجیتال گفت: «چینی‌ها و روس‌ها از ابتدا نگذاشتند چنین وضعیتی پیش آید.

آنها در زمان مناسب، اپلیکیشن‌های مناسب و جذاب داخلی را جایگزین کردند. مثال بارز آن «وی‌چت» است.» توسلی با هشدار دیرهنگام بودن این جایگزینی در ایران افزود: «من ۱۲ سال قبل هشدار دادم وقتی یک شهروند در اپلیکیشن خارجی عضو می‌شود، ورود او به اپلیکیشن داخلی دشوار می‌شود.» وی به سرمایه‌گذاری‌های ناموفق گذشته اشاره و راه‌اندازی پیام‌رسان‌هایی مانند «روبیکا»، «بله» و «ایتا» را اقدامی در مسیر درست، اما ناکافی ارزیابی کرد و گفت: «در همین فاصله، اتفاقی که افتاد، از دست رفتن اعتماد و مرجعیت رسانه‌ای داخلی و انتقال آن به پلتفرم‌های خارجی بود.  

موتورهای جست‌وجوی داخلی غول‌های گمنام
توسلی در عین حال تأکید کرد: «از نظر زیرساخت فیزیکی و نرم‌افزاری، ایران مشکل چندانی ندارد و شبکه داخلی به‌روز است.» اما پرسش کلیدی او اینجاست: «با توجه به اینکه پیام‌رسان‌های داخلی آنقدر خطری نداشتند، چرا در مواقع خاص بسته شدند؟ حتی همین الان گروه‌های «ایتا» مشکل دارند.»

 او درباره «اینترنت ملی» گفت: «آنچه تحت این عنوان مطرح می‌شود کاملاً قابل ارائه سرویس است و از لحاظ امنیتی هم قابل کنترل به نظر می‌رسد. اینکه چرا در شرایط خاص اینترنت ملی هم قطع می‌شود، تعجب‌آور است.»

دبیر کمیسیون اینترنت در نقد موتورهای جست‌وجوی داخلی نیز گفت: «این موتورها گمنام هستند. وقتی ۲۰ سال است مردم از گوگل استفاده می‌کنند، دلیلی برای تغییر عادت خود نمی‌بینند. در این چند روز هم گفته می‌شد برخی سایت‌های داخلی باز هستند، اما پرسش اینجاست: چه کسی از آنها استفاده می‌کند؟ به نظر یک خطای دیدگاهی در این زمینه وجود دارد. بعید است بتوان موتور جست‌وجویی در حد گوگل طراحی کرد.»
 
کسب‌وکارها در تاریکی؛ از معماران تا صرافی‌های ارز دیجیتال
توسلی در پاسخ به این پرسش که کسب‌وکارهای مجازی در این شرایط چه راهی دارند، آنها را دسته‌بندی کرد و گفت: «بخشی مانند مراکز تحقیقاتی یا فنی که به نقشه‌های برخط یا داده‌های زنده وابسته‌اند، باید از قبل شناسایی و در مواقع نیاز به آنها «آی.پی» اختصاصی داده شود.» او افزود: «متأسفانه کسب‌وکارهایی که نان و آب‌شان از اینترنت جهانی می‌آید، در زمان قطعی هیچ راه‌حلی ندارند. اینها حتی اگر اینترنت داشته‌باشند، مشتری‌ای که اینترنت ندارد، نمی‌تواند به آنها مراجعه کند.»  

حمید بهزادی‌پور، فعال حوزه اینترنت و کسب‌وکارهای مجازی نیز با تأیید این موضوع گفت: «از نظر فنی امکان وصل کردن اینترنت برای فعالان اقتصادی وجود دارد، اما وقتی مردم اینترنت ندارند، این اتصال چه فایده‌ای دارد؟ مخاطب این کسب‌وکارها که قطع شده است.»  

بهزادی‌پور با برشمردن دامنه آسیب‌ها گفت: «صرافی‌های مبتنی بر رمزارز در عمل تعطیل می‌شوند. شرکت‌های تولید نرم‌افزار و سایت به ابزارهای برخط خارجی دسترسی ندارند. حتی معمارها برای کار با نرم‌افزارهای تخصصی معماری بیکار می‌مانند. روبات‌های صنعتی و دوربین‌های نقشه‌برداری پیشرفته که نیاز به اتصال دارند، از کار افتاده‌اند.»  او از تلاش‌های بی‌ثمر صنفی در سال‌های گذشته خبر داد و افزود: «پس از سال ۹۸، پیشنهاد شد سامانه‌ای ایجاد شود تا کسب‌وکارها «آی.پی» خود را ثبت کنند تا در مواقع بحران قطع نشود. 
این سامانه هم ایجاد شد، اما بعد از آن خبری نشد و پیگیری‌ها به جایی نرسید.» 
 

بهزادی‌پور در پایان تأکید کرد: «هیچ راهکار میانبری در شرایط قطع اینترنت وجود ندارد. در تئوری می‌توان حرف زد و گفت که سرویس‌ها را در ایران بارگذاری کنیم که وقتی اینترنت بین‌الملل قطع می‌شود، مورد استفاده باشند. »

هزینه سنگین نبود نقشه جایگزین

تجربه قطعی‌ اینترنت، یک درس واضح دارد: اقتصاد ایران به‌طور فزاینده‌ای دیجیتالی و وابسته به اتصال جهانی شده است. در چنین شرایطی، فقدان یک «نقشه راه اضطراری» برای تداوم حداقلی فعالیت‌های اقتصادی، می تواند آثار زیان باری داشته باشد. 

صحبت‌های کارشناسان نشان می‌دهد مسأله تنها فیلترینگ یا قطعی نیست، بلکه «مدیریت بحران» در فضای دیجیتال است. آیا راه‌حل، صرفاً سرمایه‌گذاری بیشتر روی پلتفرم‌های داخلی است؟ تجربه پیام‌رسان‌های داخلی که آنها هم در بحران دچار اختلال شدند و اقبال محدود کاربران به موتورهای جست‌وجوی داخلی، پاسخ منفی به این پرسش را تقویت می‌کند.

به نظر می‌رسد، حل این معضل نیازمند اجماعی بر سر اولویت‌بندی‌های اقتصادی در زمان بحران، شفاف‌سازی معیارهای قطعی و ایجاد سازوکارهای شفاف برای اتصال حداقلی بخش‌های حیاتی اقتصاد است. بدون چنین اجماع و برنامه عملیاتی روشنی، اقتصاد دیجیتال کشور در معرض توقف و زیانی غیرقابل محاسبه قرار گیرد. هزینه‌ای که در نهایت شهروندان عادی و صاحبان کسب‌وکارها را در مباحث اقتصادی و به خصوص کسب و کارهای مرتبط با بخش دیجیتال متضرر می کند./ایسنا