پارادوکس نفتکش‌ها! / چگونه ایران 3 برابر عربستان نفتکش دارد اما یک‌ششم آن نفت صادر می‌کند؟

تیتر20- عربستان سعودی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین بازیگران بازار جهانی نفت، روزانه میلیون‌ها بشکه نفت خام را به مقاصد مختلف صادر می‌کند. از این‌رو، بررسی تعداد نفتکش‌های درگیر در صادرات این کشور و ظرفیت واقعی آنها می‌تواند تصویری روشن از مقیاس لجستیک نفتی عربستان ارائه دهد. بر همین اساس، در گام نخست تعداد نفتکش‌های ناوگان عربستان و ظرفیت حمل آنها مورد بررسی قرار می‌گیرد تا مبنایی برای تحلیل و مقایسه با ایران فراهم شود.

بحری اویل یکی از بزرگ‌ترین مالکان و بهره‌برداران نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) در جهان به‌شمار می‌رود و همواره در میان 5 شرکت برتر این حوزه قرار دارد. این شرکت تا پایان سال ۲۰۲۴ مالک و بهره‌بردار ۴۱ نفتکش VLCC با مجموع ظرفیت حمل ۱۲٫۸ میلیون تن وزن مرده (DWT) – حداکثر وزنی که یک کشتی می‌تواند با خیال راحت حمل کند بدون اینکه غرق شود یا ایمنی آن به خطر بیفتد – بوده است. ناوگان تحت مدیریت بحری اویل حدود پنج درصد از کل ظرفیت جهانی نفتکش‌های VLCC را تشکیل می‌دهد.

بحری اویل حمل‌کننده انحصاری محموله‌های نفت خام شرکت آرامکوی سعودی با نفتکش‌های VLCC است؛ محموله‌هایی که به‌صورت تحویل‌شده به مشتریان در نقاط مختلف جهان فروخته می‌شوند. آرامکوی سعودی بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خام جهان است و ۲۰ درصد از سهام شرکت بحری را در اختیار دارد.

بر اساس گزارش شرکت کشتیرانی ملی عربستان، «بحری» مالک ناوگان اصلی نفتکش‌های نفت خام این کشور است. طبق گزارش‌های رسمی ارائه‌شده به سرمایه‌گذاران، این شرکت حدود ۴۱ نفتکش بسیار بزرگ نوع VLCC در اختیار دارد که مجموع ظرفیت آنها نزدیک به ۱۲٫۸ میلیون تن وزن مرده است. بنابراین ظرفیت حمل هم‌زمان ناوگان ملکی بحری حدود 90 میلیون تا 100 میلیون بشکه نفت خام برآورد می‌شود.

همچنین در معرفی ناوگان در وب‌سایت رسمی بحری تاکید شده است که این شرکت یکی از بزرگ‌ترین مالکان نفتکش‌های VLCC در جهان بوده و بخش قابل‌توجهی از نفت صادراتی آرامکو را حمل می‌کند.

استفاده عربستان از نفتکش‌های اجاره‌ای
شرکت آرامکو عربستان، علاوه بر ناوگان بحری، از نفتکش‌های بین‌المللی نیز به‌صورت چارتری یا اجاره‌ای استفاده می‌کند. بر اساس گزارش‌های صنعتی مرتبط با برنامه حمل نفت آرامکو، برای اجرای برنامه صادرات، بیش از ۵۰ نفتکش VLCC مورد نیاز است که بخشی از آنها متعلق به بحری و بخشی دیگر اجاره‌ای هستند.

علاوه بر این، در دوره‌هایی که صادرات عربستان افزایش می‌یابد، بحری اقدام به اجاره نفتکش‌های اضافی می‌کند. برای نمونه، در سال ۲۰۲۰ شرکت سرمایه‌گذاری آرگام و نشریه تخصصی Marine Link گزارش دادند که این شرکت در برخی مقاطع زمانی تا حدود ۱۴ نفتکش VLCC دیگر را نیز به‌صورت موقت چارتر کرده است.

خبرگزاری رویترز نیز در همان سال گزارش کرد که شرکت ملی کشتیرانی عربستان سعودی (بحری) به‌طور موقت تا ۱۴ نفتکش فوق‌سنگین را برای حمل نفت خام به مشتریان در سراسر جهان اجاره کرده است؛ اقدامی که در راستای اجرای وعده عربستان برای افزایش تولید نفت انجام شد.

برآورد تعداد نفتکش‌های درگیر در صادرات نفت عربستان
با جمع‌بندی داده‌های رسمی و صنعتی می‌توان گفت حدود ۴۱ نفتکش بزرگ تحت مالکیت شرکت بحری قرار دارد و در زمان‌هایی که سیاست افزایش عرضه دنبال می‌شود، بسته به شرایط بازار حدود ۱۰ تا ۲۰ نفتکش دیگر نیز به ناوگان حمل نفت عربستان افزوده می‌شود.

بنابراین، مجموع نفتکش‌های بسیار بزرگ درگیر در حمل نفت عربستان حدود ۵۰ تا ۶۰ فروند VLCC برآورد می‌شود. با توجه به آمار شرکت بحری، حدود ۱۲٫۸ میلیون تن وزن مرده مربوط به ۴۱ نفتکش این شرکت است و با در نظر گرفتن حدود ۱۵ نفتکش اجاره‌ای، نزدیک به ۴٫۶ میلیون تن ظرفیت دیگر به ناوگان حمل‌ونقل افزوده می‌شود.

به این ترتیب، در مجموع حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون تن وزن مرده نفتکش‌هایی است که نفت عربستان را جابه‌جا می‌کنند. لازم به ذکر است که این رقم از تجمیع داده‌های منابع یادشده به‌دست آمده و ممکن است با درصدی خطا همراه باشد.

نکته قابل‌توجه، مقایسه این ناوگان با برآورد ناوگان موسوم به «سایه» ایران است. پیش‌تر تجارت‌نیوز در گزارشی اعلام کرد داده‌های S&P Global و Worldports و Maritime Intelligence Risk Suite نشان می‌دهد که حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ نفتکش در فروش نفت ایران دخیل هستند و ظرفیت آنها بین ۳۴٫۲ تا ۳۵٫۷ میلیون تن برآورد می‌شود.

به بیان دیگر، ظرفیت تجمیعی این نفتکش‌ها حدود ۲۵۰ تا ۲۶۰ میلیون بشکه تخمین زده شده است. این در حالی است که میزان صادرات نفت عربستان حدود 6 میلیون تا ۶٫۵ میلیون بشکه در روز و میزان صادرات نفت ایران حدود یک میلیون تا ۱٫۵ میلیون بشکه در روز است. در این زمینه این پرسش مطرح می‌شود که آیا میان آمار تعداد نفتکش‌ها و ظرفیت آنها با میزان صادرات نفت این کشورها رابطه مستقیمی وجود دارد؟

چرا برآورد تعداد نفتکش‌های ایران، موسوم به ناوگان سایه، حدود 3 برابر تعداد نفتکش‌های عربستان است، اما ظرفیت صادرات نفت عربستان حدود 6 برابر ایران گزارش می‌شود؟/تجارت نیوز