بانک صادرات؛ جان‌بخشی به دارایی‌ها و جاری کردن نقدینگی

تیتر 20- بانک صادرات ایران در سال‌های اخیر با تمرکز بر کاهش بنگاه‌داری و مولدسازی دارایی‌ها، مسیر شفاف‌سازی و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد را در پیش گرفته است. عرضه اولیه سهام شرکت توسعه ساختمان سپهر ایران با نماد «ثپهران»، تازه‌ترین گام عملی این بانک در راستای اجرای این راهبرد است. 

بنگاه‌داری بانک‌ها: 1600 همت! 

بانک مرکزی به‌عنوان سیاستگذار پولی، بارها بر کاهش مالکیت‌های بالای ۲۰ درصد و واگذاری شرکت‌های تابعه، توسط بانک‌ها و مؤسسات مالی تأاکید کرده است.

بااین‌حال، نظام بانکی ایران سال‌هاست با یک پارادوکس مزمن، از‌ یک‌سو، مأموریت تجهیز و تخصیص بهینه منابع برای تولید و از سوی دیگر، شرکت‌هایی که با انباشت دارایی به انبار سرمایه‌های منجمد تبدیل‌ شده‌اند، مواجه بوده است. تأکید سیاستگذار پولی بر عبور از بنگاه‌داری، کاهش مالکیت‌های کنترلی و فروش اموال مازاد، واکنشی به همین پارادوکس است.

گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد تا پایان شهریورماه امسال، تنها حدود ۳۶ درصد از ارزش واقعی شرکت‌های تحت مالکیت بانک‌ها افشا شده و ۶۴ درصد دیگر دچار ابهام هستند. ارزش رسمی بنگاه‌داری بانک‌ها نیز حدود 1600 همت اعلام شده، اما برآوردها بیش از اینهاست. در این فضا، هر اقدام عملی در مسیر واگذاری و شفاف‌سازی، نشانه‌ای از تغییر جهت در ساختار مالی بانک‌هاست.

بانک صادرات؛ عبور از مالکیت متمرکز به شراکت عمومی 

در این میان، بانک صادرات ایران، طی دو سال اخیر، روایت متفاوتی در حوزه مولدسازی دارایی‌ها، از فروش املاک مازاد تا عرضه اولیه شرکت‌های زیرمجموعه در بازار سرمایه ارائه داده است. نقطه عطف جدید، عرضه اولیه سهام شرکت توسعه ساختمان سپهر ایران با نماد «ثپهران» در بورس است که ۷ درصد از سهام شرکت را در بهمن‌ماه امسال به بازار آورد.

عرضه اولیه «ثپهران» صرفاً یک رویداد بورسی نبود. بیش از یک میلیون و ۲۹۴ هزار کد معاملاتی در فرایند ثبت سفارش، مشارکت کردند و در نهایت، به بیش از یک میلیون و ۲۸۶ هزار کد، هریک ۸۶۶ سهم، تخصیص یافت. کشف قیمت ۳۳۳۳ ریالی برای هر سهم در سقف دامنه تعیین‌شده، نشان داد بازار سرمایه از این واگذاری استقبال کرده است.

اهمیت این عرضه از دو زاویه، قابل بررسی است:

الف- کاهش تدریجی سهم مالکیت مستقیم بانک در یک شرکت ساختمانی و انتقال آن به عموم سهامداران

ب- ورود شرکت به مدار الزامات افشای اطلاعات، گزارش‌دهی مستمر و نظارت بازار.

با واگذاری اخیر، این دارایی‌ که قبلاً در چارچوب هلدینگ بانکی تعریف می‌شد، اکنون زیر نور شفافیت بازار سرمایه قرار دارد.

گفتنی است شرکت توسعه ساختمان سپهر ایران که حدود ۱۵ سال قبل با مشارکت بانک صادرات تأسیس شد، در حوزه پروژه‌های مسکونی، اداری و تجاری فعال است و اکنون پروژه شاخص «برج الهیه»، با زیربنای تقریبی ۶۷ هزار مترمربع را در حال اجرا دارد.

برآورد رشد ۲۰ تا ۲۵ درصدی سود خالص برای سال مالی آینده نیز نشان می‌دهد بانک، نمونه‌ای از یک دارایی را به بازار آورده که وضعیت سودآوری آن تثبیت‌شده‌تر است. این نکته مهم است، زیرا مولدسازی زمانی معنا دارد که واگذاری، نه از سر اضطرار، بلکه بر پایه ارزش‌گذاری شفاف و چشم‌انداز عملیاتی انجام شود.

نشانه‌های تغییر 

البته پیش از عرضه «ثپهران»، نشانه‌های تغییر رویکرد در بخش املاک مازاد بانک صادرات دیده می‌شد. در ۹ماهه نخست امسال، بانک صادرات موفق به فروش ۱۱۱ رقبه ملک مازاد به ارزش بیش از ۱۲ هزار و ۳۵۳ میلیارد ریال شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل، حدود ۱۰۰ درصد رشد داشته است. علاوه بر این، ۳۸ رقبه نیز در مرحله نهایی واگذاری قرار دارد.

افزایش ۳۴ درصدی تعداد مزایده‌ها تا پایان آذرماه و تسهیل شرایط فروش، حاکی است واگذاری اموال مازاد به سطح فرایند اجرایی رسیده است. این آمار، در حالی که بسیاری از بانک‌ها همچنان با انبوه املاک تملیکی و دارایی‌های غیرمولد مواجه‌اند، نشان می‌دهد با طراحی سازوکارهای مزایده‌ای کارآمد، می‌توان دارایی‌های منجمد را به نقدینگی قابل استفاده تبدیل کرد.

چرایی عبور از بنگاه‌داری 

ضرورت مولدسازی دارایی‌ها از این روست که بنگاه‌داری گسترده، علاوه بر اینکه ترازنامه بانک را سنگین و انعطاف‌ناپذیر می‌کند، منابعی که باید در قالب تسهیلات به صاحبان تولید تخصیص یابد، در سهام شرکت‌ها یا املاک قفل می‌نماید. افزون بر این، تعارض منافع بالقوه میان نقش بانک، هم به‌عنوان اعتباردهنده و هم سهامدار، کیفیت تخصیص منابع را مخدوش می‌سازد.

در این میان، مقاومت ساختاری و ضعف شفافیت باعث شده بیشتر تآکیدات در حد بخشنامه باقی بماند. گزارش‌هایی که از اعلام رقم «صفر» برای ارزش برخی شرکت‌های تحت مالکیت بانک‌ها حکایت دارد، نشان می‌دهد مسیر اصلاح، نیازمند اراده اجرایی و پذیرش هزینه‌های کوتاه‌مدت است. در این بستر، عرضه اولیه «ثپهران» را می‌توان نمونه‌ای از پذیرش این هزینه‌ها دانست، زیرا بانک، بخشی از مالکیت و کنترل خود را واگذار می‌کند تا در مقابل، ترازنامه‌ای چابک‌تر و شفاف‌تر داشته باشد.

 تغییر ریل عملیاتی

آنچه حرکت بانک صادرات را متمایز می‌کند، پیوند میان فروش املاک مازاد و عرضه شرکت‌های زیرمجموعه در بازار سرمایه است. فروش ۱۱۱ ملک، پیام نخست درباره عزم خروج از دارایی‌های غیرضروری و عرضه «ثپهران» پیام دوم یعنی بازنگری نقش بانک از مالک مستقیم پروژه‌ها به تسهیل‌گر تأمین مالی را مخابره کرد.

با ورود تدریجی سایر شرکت‌های زیرمجموعه به بازار سرمایه، می‌توان انتظار داشت سهم دارایی‌های غیرمولد در ترازنامه، کاهش و ظرفیت اعتباردهی افزایش یابد. این تحول، ضمن کمک به بهبود نسبت‌های مالی بانک، از منظر کلان نیز منابع بیشتری را به‌سمت فعالیت‌های مولد سوق می‌دهد.

از این‌رو، عرضه اولیه «ثپهران»، فراتر از اضافه شدن یک نماد به تابلو معاملات است. این رویداد، در امتداد رکورد فروش املاک مازاد، نشانه‌ تغییر ریل در مدیریت دارایی‌های بانک صادرات است. این اقدام نشان می‌دهد می‌توان دارایی را از حالت انجماد خارج کرد و آن را در مدار مشارکت عمومی و شفافیت قرار داد.