گرین‌بانک سینا، نشانه تغییر جهت در فلسفه بانکداری دیجیتال ایران/ بازتعریف نسبت بانک، فناوری و عدالت اجتماعی

تیتر 20- رونمایی از نئوبانک «گرین‌بانکِ» سینا در ۱۴ بهمن‌ماه امسال، صرفاً افزودن یک نام جدید به فهرست نئوبانک‌های کشور نیست. این رویداد را می‌توان نشانه‌ تغییر جهت در فلسفه بانکداری دیجیتال ایران دانست. اگر اغلب نئوبانک‌ها با وعده سرعت، تجربه کاربری ساده‌ و حذف شعب فیزیکی وارد میدان شده‌اند، اما گرین‌بانک از نقطه‌ای متفاوت یعنی بازتعریف نسبت بانک، فناوری و عدالت اجتماعی، فعالیت خود را آغاز می‌کند.

نئوبانک واقعی یا تکرار الگوهای قدیمی؟
در ادبیات رایج نئوبانک‌ها، «دیجیتال بودن»، معمولاً هدف نهایی است، اما در گرین‌بانک، دیجیتال شدن، بیشتر ابزار است تا مقصد. این تمایز ظریف اما تعیین‌کننده، گرین‌بانک را از بسیاری نمونه‌های مشابه داخلی متمایز می‌کند. در اینجا فناوری، برای جذب مشتریان مرفه‌تر شهری یا رقابت در طراحی اپلیکیشن استفاده نمی‌شود، بلکه برای حل چالش‌های زیرساختی اقتصادی- اجتماعی به کار گرفته می‌شود. 

در این میان، تجربه دهه‌های گذشته نشان داده تزریق منابع مالی بدون زیرساخت اعتبارسنجی، نظارت و پیگیری، اغلب به بازتولید وابستگی منجر می‌شود. از این‌رو، گرین‌بانک تلاش می‌کند این چرخه را بشکند. این کار، نه با حذف وام، بلکه با تغییر منطق اعطای آن صورت می‌گیرد. ورود مفهوم «اعتبار اجتماعی» در کنار شاخص‌های مالی، در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. 

اتحاد اعتبار اجتماعی و اعتبار مالی
در اکوسیستم بانکی ایران، اعتبارسنجی معمولاً به چند متغیر محدود می‌شود: سابقه بانکی، گردش حساب و وثایق. این الگو، بخش بزرگی از جامعه هدف گرین‌بانک مانند روستاییان توانمند، مادران خانه‌دار و کارآفرینان محلی را عملاً از نظام رسمی اعتبار حذف می‌کند. این در حالی است که اتفاقاً بخش اعظم مخاطب نئوبانک، علاوه بر اقشار یادشده، خانواده‌های کم‌درآمد، کسب‌وکارهای کوچک، جوانان جویای کار، مناطق محروم، فعالان جهادی، نهادهای مردمی و خیرین دلسوز هستند. 

در حال حاضر، گرین‌بانک با تکیه بر داده‌های رفتاری، اجتماعی و شبکه‌ای، تلاش می‌کند تصویری کامل‌تر از قابلیت بازپرداخت ترسیم کند. اگر این رویکرد، به‌درستی اجرا شود، یکی از عمیق‌ترین نوآوری‌های سازمانی در بانکداری دیجیتال ایران خواهد بود.

تفاوت دیگر گرین‌بانک با سایر نئوبانک‌های متداول، در نسبت آن با نهادهای حامی‌ قابل مشاهده است. این ترکیب، گرین‌بانک را در موقعیتی قرار می‌دهد که هم به منابع پایدار دسترسی دارد و هم مأموریتی فراتر از سودآوری کوتاه‌مدت دنبال می‌کند. در این ساختار، بانک سینا فراتر از واسطه مالی، بخشی از یک زنجیره توسعه‌‌ تعریف می‌شود. 

مزیت رقابتی: از خلق بازار تا نظارت و شفافیت
از منظر اقتصادی، تمرکز اولیه گرین‌بانک بر مناطق محروم و جامعه هدف مشخص، انتخابی هوشمندانه است. بسیاری از نئوبانک‌ها در ایران با مشکل هم‌پوشانی بازار، یعنی رقابت بر سر مشتریانی مواجه‌اند که قبلاً نیز به خدمات بانکی دسترسی داشته‌اند.

گرین‌بانک با ورود به بخش‌های کمتر دیده‌شده اقتصاد، عملاً بازار جدید خلق می‌کند. این بازار، شاید در نگاه اول کم‌سود به نظر برسد، اما در میان‌مدت می‌تواند به یکی از پایدارترین منابع رشد تبدیل شود.

نکته مهم دیگر، نقش نظارت هوشمند و شفافیت در مدل عملیاتی گرین‌بانک است. دیجیتالی شدن فرایند اعطای تسهیلات، لزوماً  به‌معنای حذف کاغذ و شعبه نیست، بلکه امکان رصد مستمر مصرف منابع، ارزیابی اثرات اقتصادی و کاهش انحراف را فراهم می‌کند. در اقتصاد ایران که همواره با چالش‌های پولشویی، فرار مالیاتی و انحراف منابع دست‌وپنجه نرم می‌کند، این سازوکار، نوعی مزیت رقابتی و حتی الگوساز است.

گرین‌بانک، آزمایشگاه توسعه بانکداری
در همین چارچوب، اظهارات مدیرعامل بانک سینا نشان می‌دهد گرین‌بانک به‌عنوان بخشی از تحول ساختاری بانک و با راهبرد «دیجیتال‌سازی بدون تعطیلی شعب» طراحی شده تا از سطح تجربه فناورانه فراتر برود و به بازوی عملیاتی بانک تبدیل شود. این رویکرد با حذف کاغذبازی و اعطای وام‌های خُرد غیرحضوری تا300 میلیون تومان، بر پاسخگویی به نیازهای مشتریان تمرکز دارد.

همزمان تأکید رئیس بنیاد مستضعفان بر «چرخش به سمت کف جامعه» جایگاه این نئوبانک را در اقتصاد معیشتی و خدمات خرد، نه رقابت نمایشی در اکوسیستم فین‌تک پررنگ می‌کند. عضو هیئت عامل صندوق توسعه ملی نیز با اشاره به نقدشوندگی آنی سرمایه در عقود مشارکتی، گرین‌بانک را پاسخی به چالش «انجماد سرمایه» در بانکداری اسلامی می‌داند. 

در این میان، تمرکز مدیر پروژه گرین‌بانک با تمرکز بر مفهوم «اعتبارسنجی اجتماعی» و استقرار نئوبانک در دانشگاه تهران، بدین معناست که این پلتفرم، بستری برای پیوند فناوری، علم و عدالت اجتماعی است.

از منظر بانک سینا، گرین‌بانک را باید نوعی سرمایه‌گذاری استراتژیک دانست که علاوه بر تقویت تصویر اجتماعی بانک، می‌تواند آزمایشگاه توسعه مدل‌های نوین بانکداری دیجیتال باشد و در صورت توفیق، قابلیت تعمیم به سایر بخش‌های بانکی را نیز داراست.

فراتر از یک اپلیکیشن
یکی از نمونه‌های معتبر جهانی، فین‌تک آمریکایی Tala است که با رویکرد فناورانه، بیش از ۱۰ میلیون مشتری در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین از خدمات مالی آن بهره‌مند شده‌اند و حدود ۶ میلیارد دلار، وام خرد پرداخت کرده است. این امر از پیوند فناوری مالی با مأموریت اجتماعی حکایت می‌کند که در صورت طراحی درست، هم پایدار و هم مقیاس‌پذیر است.

با این توصیفات، اهمیت گرین‌بانک را باید در این پرسش خلاصه کرد: آیا نئوبانک می‌تواند چیزی فراتر از اپلیکیشن خوش‌ساخت باشد؟ پاسخ به این پرسش، دست‌کم در سطح ایده و طراحی، مثبت است. اگر اجرای این مدل با همان دقتی که در روایت آن دیده می‌شود، همراه باشد، گرین‌بانک، ورای یک نئوبانک موفق، نقطه عطفی در پیوند بانکداری دیجیتال و عدالت اقتصادی خواهد بود.