سود هوشمند بانک اقتصاد نوین؛ از واسطه‌گری تا سلامت مالی پایدار

تیتر 20 - ثبت ارقام بالای سود در فضای بانکی ایران، پدیده‌ای ناآشنا نیست، اما در بسیاری از موارد، منشأ سود، به‌اندازه خود آن مورد توجه قرار نمی‌گیرد. رشد ۵۶ درصدی سود خالص واسطه‌گری بانک اقتصاد نوین، از جمله مواردی است که تحلیل آن، نشانه‌ تغییر رویکرد بانک به ماهیت فعالیت بانکی تلقی می‌شود. این سود از مسیرهای اتفاقی و دارایی‌محور حاصل نشده،  بلکه مستقیماً نتیجه عملیات اصلی بانکداری است.

واسطه‌گری مالی، شغل اصلی بانک
واسطه‌گری مالی در ساده‌ترین تعریف، همان هنر قدیمی بانک‌ها، یعنی جمع‌آوری منابع خرد و کلان از سپرده‌گذاران و هدایت آنها به سمت فعالیت‌های مولد، با مدیریت ریسک، زمان و نرخ است. اگر این عملیات، به‌درستی طراحی شود، علاوه بر سودآوری، ستون فقرات سلامت مالی بانک را هم شکل می‌دهد.

در بانکداری حرفه‌ای، واسطه‌گری مالی مشابه سیستم گردش خون است که در آن، منابع از سپرده‌گذار، دریافت و پالایش می‌شود، به بخش‌های اقتصادی می‌رسد و دوباره با سود و جریان نقدی سالم به بانک بازمی‌گردد. هرجا این چرخه درست کار کند، بانک به فروش دارایی‌‌ها، بنگاه‌داری افراطی یا درآمدهای مقطعی وابسته نمی‌شود.

اکنون تمرکز بانک اقتصاد نوین بر این چرخه، به مفهوم بازگشت آگاهانه به بانکداری پایه یعنی همان چیزی است که طی سال‌های اخیر در هیاهوی درآمدهای غیرعملیاتی، کمرنگ شده بود.

فاصله منطقی درآمد و هزینه
در دی‌ماه سال جاری، بانک اقتصاد نوین از محل عملیات واسطه‌گری پولی، درآمدی معادل ۵۶۸ هزار میلیارد ریال شناسایی کرده است. در این میان، نکته تحلیلی، فاصله منطقی بین درآمد و هزینه است. پس از کسر هزینه‌های مرتبط، سود خالص واسطه‌گری به بیش از ۲۱۰ هزار میلیارد ریال، یعنی رشدی ۵۶ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل رسیده است.

این فاصله معنادار نشان می‌دهد بانک، نه‌تنها منابع را جذب کرده، بلکه موفق شده هزینه پول را کنترل کند. در بانکداری امروز، مدیریت هزینه تجهیز منابع، همان‌جایی است که مرز میان بانک سودآور و بانک پرریسک ترسیم می‌شود. رشد 51درصدی سود خالص واسطه‌گری در مقیاس ماهانه نیز مؤید همین روند پایدار است.

سلامت مالی، نتیجه جانبی یا هدف پنهان؟
یکی از خطاهای رایج در تحلیل عملکرد بانک‌ها، تفکیک سودآوری از سلامت مالی است. این در حالی که است در مدل‌های بانکی معتبر، این دو، عملاً روی یک محور حرکت می‌کنند. بانکی که سود آن از واسطه‌گری می‌آید، ناچار است نسبت به ریسک اعتباری، ترکیب منابع، سررسیدها و نقدشوندگی حساس باشد.

تمرکز بانک اقتصاد نوین بر واسطه‌گری مالی، به مفهوم پذیرش این انضباط است. وقتی سود از تفاوت نرخ‌ها و مدیریت ریسک می‌آید، بانک، ناگزیر از حفظ انضباط و شفافیت ترازنامه‌ای است. در اینجا سلامت مالی، ورای یک شعار تبلیغاتی، شرط بقاست. همین پیوند است که باعث می‌شود رشد سود واسطه‌گری، همزمان به‌عنوان شاخصی از سلامت ساختاری بانک هم محسوب شود.

مسیر رقابت
رقابت بانکی امروز، بر سر پایداری سود است، نه ارقام بزرگ. بانکی که سود آن به فروش دارایی یا اتفاقات غیرتکرارشونده وابسته باشد، در برابر شوک‌ها، شکننده است، اما بانکی که سودش از عملیات جاری بانکی می‌آید، می‌تواند آن را بازتولید کند.

در این معنا، رشد سود خالص واسطه‌گری بانک اقتصاد نوین، یک مزیت رقابتی آرام اما عمیق می‌سازد. این بانک می‌تواند بدون فشار بر نرخ‌ها، بدون مسابقه ناسالم جذب سپرده و بدون افزایش ریسک اعتباری، جایگاه خود را در بین بانک‌های سودآور تثبیت کند. این، همان رقابتی است که دیده نمی‌شود، اما اثرش ماندگار است.

تجربه‌ بانکداری بین‌المللی
در بانکداری بین‌المللی، پس از بحران مالی ۲۰۰۸، بسیاری از بانک‌های اروپایی، به‌طور آگاهانه، به سمت تقویت درآمدهای مبتنی بر واسطه‌گری بازگشتند. در این میان، بانک‌هایی مانند گروه بانکی هلندی ING یا برخی بانک‌های اسکاندیناوی، با کاهش وابستگی به درآمدهای پرریسک و تمرکز بر عملیات سنتی اما دقیق، توانستند هم سود پایدار بسازند و هم اعتماد بازار را بازسازی کنند.

الگوی مشترک همه این تجربیات، سود هیجانی کمتر، اما قابل تکرار و نیز ترازنامه‌ای است که در برابر نوسان‌ها دوام بیاورد. مسیری که امروز در عملکرد بانک اقتصاد نوین دیده می‌شود، نیز از نظر منطقی با این تجربه‌ها همخوانی دارد.

سودی که حرف می‌زند!
کسب سود پایدار ناشی از بهینه‌سازی ساختار تجهیز و تخصیص منابع، از توان بانک در انجام کارکرد اصلی‌اش به‌عنوان یک نهاد واسطه مالی حکایت دارد. بانکی که با کنترل هزینه پول، مدیریت ریسک اعتباری و هدایت بهینه منابع، روند رو به رشد در سود واسطه‌گری ایجاد کند، از کارآمدی ساختار عملیاتی و انضباط مالی خبر می‌دهد.

از این منظر، رشد بالای سود خالص واسطه‌گری بانک اقتصاد نوین را می‌توان حامل پیامی فراتر از یک دستاورد در اعداد و ارقام دانست. این امر به بازتعریف اولویت‌ها و تمرکز بر بانکداری متکی بر سازوکارهای اصلی خلق درآمد در بانک اشاره دارد. این رویکرد، علاوه بر تقویت سودآوری، با ارتقای سلامت مالی بانک در ارتباط است.

پیام اصلی رشد ۵۶ درصدی سود خالص واسطه‌گری بانک اقتصاد نوین، صرفاً سودآوری بیشتر نیست، بلکه این است که بانک، محل سودسازی خود را آگاهانه انتخاب کرده؛ یعنی جایی که هم با ماهیت بانکداری و هم با الزامات سلامت مالی سازگار است.

در شرایط کنونی که بسیاری از بانک‌ها، هنوز با سرگردانی بین راه‌های کوتاه‌مدت و پرریسک مواجه‌اند، تمرکز بر واسطه‌گری مالی یک انتخاب استراتژیک است. این انتخاب، شاید پرسروصدا نباشد، اما دقیقاً به همین دلیل، قابل‌ اتکاست. این رویکرد، همان سودی است که فراتر از صورت‌های مالی، در آینده بانک هم دیده خواهد شد.