تغییر آرایش در شبکه بانکی / جهش منابع بانک ملی ایران؛ وزنه‌ای که زمین بازی را جابه‌جا می‌کند

تیتر 20- عبور منابع بانک ملی ایران از مرز ۲۵۰۰ هزار میلیارد تومان را در وهله اول می‌توان یک رکورد دانست، اما در مقیاس شبکه بانکی کشور، این عدد، بیش از یک رکورد است. این رقم، به‌معنای تمرکز حجمی از سپرده‌هاست که نه‌تنها ترازنامه بانک، بلکه آرایش رقابت در بانکداری را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در اینجا، سخن از تغییر وزن بازیگران بانکی و تعریف دوباره قدرت و مسئولیت است.

۲۵۰۰ همت چه می‌گوید؟
در نظام بانکی، این پرسش کلیدی مطرح است که رشد منابع چه ماهیتی دارند و با چه کیفیتی تجهیز شده‌اند؟ اگر افزایش منابع، فقط حاصل رقابت نرخ سود باشد، پایداری آنها محدود است و به هزینه مالی سنگین منجر می‌شود، اما اگر محصول گسترش دامنه مشتریان، تقویت جریان‌های عملیاتی و افزایش سهم از سپرده‌های کم‌هزینه باشد، معنای آن متفاوت است.

برای بانک ملی ایران، با حدود یک قرن سابقه، گستره بالای جغرافیایی و بیش از 2500 شعبه در 31 استان، عبور از ۲۵۰۰ همت نشان می‌دهد همچنان توان جذب سپرده در مقیاس ملی را در شرایط رقابت شدید، محدودیت‌های نظارتی و فشار بر حاشیه سود، حفظ کرده است. این سطح از منابع، ضمن اینکه ظرفیت مانور اعتباری را افزایش می‌دهد، همزمان سطح انتظار سیاستگذار و افکار عمومی را نیز بالا می‌برد.

مقیاس بزرگ، مزیت رقابتی
مقیاس بزرگ در ادبیات بانکداری، هم مزیت است و هم چالش. تجربه بانک‌های بزرگ دولتی جهان نشان می‌دهد چنانچه مقیاس با کارآمدی همراه نشود، به کندی تصمیم‌گیری و هزینه‌ سربار می‌انجامد، اما اگر ساختار عملیاتی و زیرساخت فناوری، همگام با رشد منابع توسعه یابد، مقیاس به اهرم سودآوری تبدیل می‌شود.

به‌عنوان مثال، بانک دولتی هند (State Bank of India)، در سال‌های اخیر، با تکیه بر توسعه بانکداری دیجیتال و تجمیع منابع خُرد در بسترهای فناورانه، هم سهم بازار را تثبیت کرده و هم نسبت هزینه به درآمد را بهبود بخشیده است. الگوی مشابه در ایران، با اقتضائات بومی، برای بانک ملی نیز موضوعیت پیدا می‌کند. این اقدام با تبدیل گستره شعب و مشتریان به شبکه داده‌محور که منابع را به دارایی‌های مولد هدایت می‌کند، میسر خواهد شد.

منابع بیشتر، مسئولیت سنگین‌تر
افزایش منابع بانک ملی به 2500 همت و بالاتر، به‌معنای قدرت بیشتر در سمت مصارف است. توان تسهیلات‌دهی، نقش‌آفرینی در پروژه‌های بزرگ ملی و اثرگذاری بر جریان سرمایه در بخش‌های تولیدی، همگی به حجم منابع وابسته‌اند که البته این رشد، قاعدتاً باید با انضباط اعتباری و مدیریت ریسک همراه باشد تا به افزایش مطالبات غیرجاری و فشار بر سرمایه منجر نشود.

بنابراین اهمیت رکورد بانک ملی، در نحوه تخصیص آن نهفته است. اگر منابع به‌سمت تسهیلات سرمایه در گردش بنگاه‌های مولد، پروژه‌های زیرساختی با بازده اقتصادی شفاف و ابزارهای نوین تأمین مالی هدایت شود، تأثیر آن بر رشد اقتصادی، قابل مشاهده خواهد بود.

ماهیت بانک ملی و کارکرد توسعه‌ای
بانک ملی ایران از نظر تاریخی، فراتر از یک بانک تجاریِ صرف عمل کرده است. این بانک در بسیاری از دوره‌ها، نقش بازوی اجرایی سیاست‌های مالی دولت و مشارکت در تأمین مالی طرح‌های کلان را ایفا کرده است. این ماهیت، رشد منابع را به موضوعی با ابعاد حاکمیتی تبدیل می‌کند.

در بانک‌های توسعه‌ای یا بانک‌های بزرگ دولتی جهان، مانند KfW آلمان، حجم منابع زمانی اهمیت  می‌یابد که به اهرم حمایت هدفمند از بخش‌های اولویت‌دار تبدیل شود. این بانک، امروز یکی از بزرگ‌ترین نهادهای تأمین مالی توسعه‌ای در اروپاست که با پشتوانه حاکمیتی و حجم بالای منابع، پروژه‌های زیرساختی، صنایع و SMEها را تأمین مالی می‌کند در ایران نیز اگر بانک ملی، بین نقش تجاری و کارکرد توسعه‌ای، تعادل برقرار کند، رکورد ۲۵۰۰ همتی، به سکوی تأثیرگذار بلندمدت تبدیل خواهد شد.

پیوند منابع با تحول دیجیتال
یکی از چالش‌های بانک‌های بزرگ دنیا، حفظ چابکی در مقیاس وسیع است. رشد منابع بدون تحول در فرایندها، به افزایش هزینه عملیاتی می‌انجامد، اما اگر با توسعه خدمات غیرحضوری، بانکداری باز و تحلیل داده همراه شود، به بهبود کیفیت سپرده‌ها و کاهش هزینه جذب منجر می‌شود.

در این راستا، مدت‌هاست حرکت به‌سوی خدمات دیجیتال در بانک ملی ایران شتاب گرفته است. با تداوم این مسیر، ترکیب منابع به‌سمت سپرده‌های پایدار و کم‌هزینه‌ تغییر می‌کند تا منابع ۲۵۰۰ همتی، فقط پیشروی موقت به قله نباشد، بلکه به‌عنوان نقطه شروع منحنی جدید در بهره‌وری باشد. 

تأثیر بر رقابت در شبکه بانکی
شبکه بانکی ایران با تمرکز بالای چند بانک بزرگ شناخته می‌شود. عبور بانک ملی از این سطح منابع، فاصله آن را با بسیاری از رقبا افزایش می‌دهد و موقعیت بانک را در تعیین نرخ‌ها و جهت‌دهی به بازار تقویت می‌کند. هرچند این برتری عددی، به‌تنهایی ضامن سودآوری نیست، اما در فضای رقابتی و در کنار ارتقای سایر شاخص‌ها، وزن مذاکره و قدرت چانه‌زنی را افزایش می‌دهد.

از آنجا که تمرکز منابع در یک بانک بزرگ، نظارت دقیق‌تر و حساسیت بالاتری می‌طلبد، همزمان با تقویت سرمایه، باید بهبود کفایت سرمایه و ارتقای استانداردهای مدیریت ریسک نیز دنبال شود.

رکوردی با آزمون جدید
منابع 2500 همتی، معیاری برای سنجش کیفیت حکمرانی مالی در یکی از مهم‌ترین نهادهای پولی کشور است. این رکورد، ضمن افزایش ظرفیت تسهیلات‌دهی، سهم بانک ملی را در پروژه‌های ملی، پررنگ‌تر و جایگاه آن را در شبکه بانکی تقویت می‌‌کند.

البته اهمیت این دستاورد، به نحوه بهره‌برداری از آن وابسته است. همراهی این رشد منابع با ارتقای بهره‌وری، انضباط اعتباری و توسعه ابزارهای نوین مالی، آن را به موتور محرک تولید و سرمایه‌گذاری مبدل می‌سازد. 

بانک ملی، اکنون در نقطه‌ای ایستاده که مقیاس، فرصت و مسئولیت، به‌طور همزمان پیش روی آن قرار دارد و رکورد افزایش منابع، بیش از آنکه پایان مسیر باشد، آغاز آزمون تازه برای سنجش توان مدیریت منابع در این بانک بزرگ کشور است.